مربوط به: جامعه‌شناسی اقتصادی August 02, 2006

مصرف فرهنگي بانكداري الكترونيكي

اینکه نهادهای رسمی بتدریج به اعمیت فرهنگ در گسترش مبادالات اقتصادی پی می برند خود نشانه این است که بدون توجه به این امر نمی توان برنامه ریزی اقتصادی کرد. فرهنگ بانکداری الکترونیکی هم یکی از این موارد است. قبل از اینکه به برخی ویژگیهای فرهنگ مصرفی اشاره کنم بد نیست مثالی واقعی را بزنم. در یکی از شعب بانک سپه دستگاه خود پرداز را پشت باجه گذاشته بودند و هرکس قصد برداشت حساب داشت باید کارتش می داد به تحویل دار بعد تحویل دار کلمه عبورش را می پرسید و مشتری بدون اعتراض بلند در حضور دیگران این کار می کرد. در مقابل اعتراض من هم هیچ واکنشی نشان ندادند. رفتم نزد رئیس بانک و اهمیت تکنیکی کلمه عبور ( و نه از اهمیت جامعه شناختی حریم خصوصی ) گفتم در جواب محترمانه گفت کارت اهمیتش بیشتر است. بگذریم. اما گسترش کارتهای اعتباری و بانکداری الکترونیکی بدون در نظر گرفتن این ویژگیها در جامعه مصرفی ممکن نیست:


1) فرهنگ مصرفی، فرهنگ مصرف است. معنای اين عبارت آن است که در دنيای جديد هسته اعمال اجتماعی و ارزش های فرهنگی، ايده ها، آرزوها، و هويت ها، بيشتر در رابطه با مصرف تعريف می شوند و جهت می يابند تا توسط ديگر ابعاد اجتماعی مانند کار، شهروندی، و جهان بينی مذهبی. بنابراين ديگر از فرهنگ زمينداری، فرهنگ نظامی، و غيره سخن نمی گوييم. از اين رو مردم را بسادگی نمی توان به يک الگوی خاص نيازها و اشياء ارجاع داد.
2) فرهنگ مصرفی، فرهنگ جامعه مبتنی بر روابط بازار است. اين ويژگی به اين معنی است که تعاملات انسانی از طريق بازارها جهت می گيرد که روز به روز در حال گسترش هستند. مصرف مدرن بوسيله روابط بازار حل و فصل می شود و به شکل مصرف کالاهاست. در جهان كنوني، بينش «بازار باز» به‌عنوان يك جامعة خوب مطرح شده است كه ادعا مي‌شود ثروت، كالاها و خدمات و آزادي انتخاب را به مصرف‌كنندگان عقلاني عرضه مي‌كند. در مقابل برخي بخش منفي و تاريك مصرف را با بهره‌گيري از واژه‌هاي تحقيرآميزي مانند مصرف‌گرايي، مادي‌گرايي، فرصت‌طلبي، خودپرستي و لذت‌گرايي مورد توجه قرار مي‌دهند.
3) فرهنگ مصرفی در اصل غير شخصی و عام است. يعنی، فرهنگ مصرفی اغلب با ايده مصرف توده ای شناسايی می شود، زيرا اين امر تعميم مصرف کالا را برای تمام جمعيت ساده می کند. در فرهنگ مصرفی افراد از محيطهای شخصی خريد سنتی بيرون می آيند و خود را در فضاهای غيرشخصی بزرگ خريد در ميان عرضه كالاهای فرهنگی و غير فرهنگی گم می كنند و هرچه بيشتر گم می شوند، بيشتر لذت می برند. آنقدر پرسه می زنند و علافی می كشند تا كالای دلخواه خود را بيابند. با استفاده از تعبير زيمل در كتاب "فلسفه پول" مي توان گفت كه علافها، پاساژ گردها، يا فضاگردهازناني هستند كه از اين نوع خريد لذت مي برند".(فدرستون، 1380، ص 198) همان‌طور كه جين بودريارد مي‌گويد فروشگاه‌هاي بزرگ با مراكز خريد بزرگ يا دراگ‌استور‌ها در برابر دانستن ارزش پول همة افراد، پذیرش افراد گریزان از محله های خرید سنتی، استفاده افراد از حوزه‌هاي جديد عمومي، انديشه «ورود آزاد»، افزايش حق انتخاب مشتركند. به علاوه به قول ميلر قرائن حاكي از اين است كه محور عشق و مراقبت به عنوان ايدئولوژيي پشت فعاليت هاي مانند خريد كردن خوابيده است، از این رو در اینجا رهیافتی در اقتصاد فرهنگی مورد نظر است که مصرف زنان و جوانان را بر محوريت عشق و هواهاي نفساني مورد بررسی قرار می دهد. مردماني که از شدت غريبگي اين محلات بسر آمده اند و به خانه هاي خود براي لذت جويي و اوقات فراغت پناه مي برند، نيز به شکل ديگري خريد ويتريني انجام مي دهند. علاقه زنان و جوانان روز بروز به کاتالوگ ها و روزنامه هاي ِپر تبليغ بيشتر مي شود. بويژه فناوري هاي الکترونيکي نيز امکان اين نوع خريد را فراهم کرده است. فرهنگ مصرفی آزادی را با انتخاب و زندگی خصوصی شناسايی می کند. مصرف کننده جديد خودش انتخاب می کند. از اين رو اگر زنان و جوانان محور اين فرهنگ مصرفی باشند، می توان گفت، مصرف توده ای و عام حق انتخاب افراد را افزايش می دهد و به دموكراتيزه شدن فضاهای زندگی می انجامد. به عبارت ديگر زنان و جوانان با مصرف خود به دموکراتيزه کردن حوزه های خريد کمک می کنند. ضمن اينکه اين مصرف کننده نيست که به دنبال توليده کننده و اسير دام فريب های اوست؛ برعکس اين توليد کننده است كه بايد در جهت بيان مصرف کننده از طريق در نظر گرفتن حق انتخاب او در ساخت، توزيع، و فروش کالاها باشد.
4) بنابراين، پيامد فرهنگ مصرفی، دموكراتيزه شدن ( يا به تعبير اقتصاددانان شكل گيری قيمت در حداقل سطح خود) چه در فرآيند توليد، چه توزيع، و چه مصرف است.
5) نيازهای مصرفی در اصل نامحدود است. همين امر به تنوع و تكثر در كالا و جامعه مصرفی بين كالاها انجاميده است.

آدرس دنبالک: http://www.aa-saeidi.com/cgi-bin/mt/mt-tb.cgi/201
لینک ثابت: http://www.aa-saeidi.com/course/archives/000336.php