جامعه شناسی بازی ها در ایران اهمیت زیادی در جامعه شناسی اوقات فراغت تاریخی دارد. بازی ها در واقع مینیاتور روابط اجتماعی ما هستند و از روی آن می توان واقعیت روابط آدمها را یافت. کتاب قاپ بازی نوشته حسین جهانشاه انتشارات رواق در سال 1350 منتشر شده است. جهانشاه که انگیزه جمع آوری فلوکلور این بازی را از جلال آل احمد گرفته به خوبی تمامی جوانب آن را به رشته تحریر در آورده و امروزه این کتاب نایاب است و نیز این بازی جایش را به بازی های مدرنتری داده . البته شاید هنوز در برخی نواحی محلی باب باشد. البته ای کاش جلال خودش چیزی در باره جامعه شناسی این بازی می نوشت.

بازی مقررات پیچیده ای دارد که مسلما حکایت از بازی game می کند که مخصوص بزرگترها است. یعنی بازی قاعده دارد ومانند برخی بازی های play بچه ها بی قاعده نیست. همانطور که گفتم این بازی قواعد پیچیده ای دارد مانند طرز ریحتن قاپ ها که تقریبا مانند تاس بازی است که کلک های خاص خودش را نیز دارد. اگر قاپ باز با پیچیدگی قاپ ها را بریزد یا صاف بریزد هر کدام دال بر انجام درستی یا غلطی بازی دارد. مثل تاس بازی اینجا نیز بجای یک جفت شش می گویند یک جفت اسب یا .... برخی که کلک باز هستند قاپ ها را بالا می ریزند اما کلک می زنند که اصطلاحا می گویند لوطی خور ند.
بازی قرارداد پولی دارد یعنی قمار بازی است.

این بازی دو نفره و یا چند نفره هم بازی می شود.

بازی پادش هایی غیر از قرارداد پولی اش می تواند داشته باشد مانند اینکه برنده شاه یا وزیر می شود. و می تواند دستور دهد با بازنده را مجازات کنند مثلا درنا بزنند. یا برایش خدماتی انجام دهند.
در بیشتر بازهای ایرانیها همین پاداش ها معمول بوده است. شاه شدن و یا وزیر شدن برای آدمهای عادی امری ممکن بوده است. آنها همیشه در زندگی خود کسانی را دیده اند از جنس خودشان که شاه شده اند و یا وزیر. به عبارت دیگر تحرک اجتنماعی در ایران بالا بوده است و نظام سیاسی متزلزل و همین امر مانع انباشت سرمایه بوده است.

در بیشتر بازی ها جنبه قمار وجود داشته است مانند نرد. بازی نرد در بین ایرانیان بیشتر رواج داشته است. اما بازی هایی مانند شطرنج که حسابگری و تفکر در آن بیشتر بوده است کمتر رواج داشته است. به نظر می رسد که بازی ها که برای گذران اوقات فراغت زیاد آدمیان اختراع می شد بیشتر با قضا و قدر همراه بوده است مانند قاپ بازی.
قاپ بازی متشکل از ورزش و بازی است.
قاپ بازی باز نمای زندگی مردمی است که اسیر قهر طبیعت هستند و تمامی مردم آن را انجام می داده اند.
قاپ باز دارای سرنوشت محتومی بوده است زیرا اساس بازی بر شانس و اقبال است. و تنها امر تعیین کننده کلک و حقه است.
بازیگرها برای برنده شدن یا منتظر شانس و اقبال هستند و یا کلک زدن. منتظر معجزه بودن و تکیه بر قوه ای ماورائی کار بازیگران است.
زبان قاپ باز زبان کوچه و بازار است. پس اگر از روی تصنیف و ترانه می توان گفتارهای مردم کوچه و بازار را دریافت از روی مفاهیم بکار رفته در بازی نیز می توان زبان مردم را در هر دوره یافت. چه زبان محدود یا زبان مشروح آنان را. مثلا بز آمدن یعنی باختن. پاسوخت یعنی بد شانس. پس باز یعنی بازنده مکرر - بی کم یعنی تمام -

قاپ از قاپک پایین پای گوسفند درست شده است که دارای چهار سطح است : بوک - جیک - اسب و خر. این قاپ مانند یک آجر کوچک یا تاس چهار شکلی است که وقتی نر می نشیند اسب و خر است و وقتی پهن می نشیند جیک و بوک است.