این کارنوشت یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد جامعه شناسی فراغت است که با کمی دخل و تصرف به عنوان نمونه کار ارائه می شود.
کافی شاپ و رستوران 5star
مارال لطیفی
رستوران و کافی شاپی بی هیچ خودنمایی که سر خیابان کم رفت و آمدی در مرکز منطقه دانشگاهی تهران قرار گرفته است. کافی شاپ جای گذران وقت قشر های مختلف جوانانی است که هر یک با سبک زندگی متفاوت اما با زبانی مشترک بر خلاف قهوه خانه های سنتی در گوشه و کنار شهر تهران بدون هیچ منطق سنتی در حال رشد هستند.
البته تابلوی نسبتاً بزرگ آن تنها زمانی به چشم می آید که انسان از وجودش خبر داشته باشد؛ وگرنه ممکن است هزار بار هم در گرفتاری و مشغول کار خود از این پل بگذری و به سمت گیشا بروی واصلاً ندانی چنین جایی هست.
دیوار پرتقالی و در سبز چوبی هم آن را چندان به چشم نمی آورد. از در که وارد می شوی روبرو در ده قدمی پیشخوان و صندوق قرار دارد و پشت آن همیشه مرد سی و هفت – هشت ساله ای ، گویا صاحب رستوران،نشسته است. البته تنها هنگام خروج است که سر و کار مشتری به این قسمت می افتد، سفارش ها را سر میز می گیرند و در طبقه ی بالا هیچ گونه سلطه ای از سوی مسئولان کافی شاپ اعمال نمی شود ، جابه جا کردن صندلی ها هم نیازی به اجازه گرفتن ندارد و در کل از نبود چشم های نظارت گرفردی قدرتمندتر، می شود احساس آرامش کرد. کنار صندوق یخچالی است پر از دوغ و سالاد و نوشابه. چهار میز کوچک در همین طبقه هست. کمتر کسی آنجا می نشیند.
کافی شاپ دو طبقه است . در واقع بالکن پهنی دارد وبه لبه ی آن تابلویی زده اند که از پذیرش افراد مجرد در طبقه ی بالا معذوریم ، ولی خوب غیر از افراد مجرد و آن هم در طبقه ی بالا ،5star تقریباً مشتری ندارد. همین طبقه ی بالا فضای دنجی را دور از چشم عابران خیابان فراهم کرده که قرار داشتن کافی شاپ در آن نقطه ی نامناسب را جبران می کند.
سمت راست در ورودی دستشویی قرار دارد که در آن اغلب بازاست. پله هایی که بالا می روند کنار این در هستند. در طبقه ی بالا پنج میزحداکثر شش نفره و چهار میز دونفره هست. دیوارها و میزها و نیمکت ها همگی رنگ بنفش روشن مرده ای خورده اند و روی دیوارها علاوه بر چند جای دست صورتی و نقش هایی شبیه کشتی و دریا ، شش تابلوی کوچک عکس سیاه و سفید چند هنر پیشه ی لابد معروف اروپا و امریکایی تنگ هم قرار گرفته اند. در واقع دو ردیف عکس است روی دو دیوار جانبی. بردیوار رو به رو تابلوی کوچک رنگی ای از غروب آفتاب و تابلوی کوچک دیگری از پنجره ای پرگل روی دیواری آبی به چشم می خورد، البته نه آن دیوار و پنجره ی معروف. تابلوی رنگ و رو رفته ای هم در زمینه ی ابر و باد خواهشمند است شئونات اسلامی را رعایت کنیم. انبوهی از کارد و قاشق و چنگال یکبار مصرف در دو ظرف هرمی شکل نارنجی در کناری هست که عنداللزوم، مشتریان خود زحمت برداشتنش را می کشند.
وسط این سالن کوچک یک ستون است و شومینه ای همیشه خاموش در دیوار رو به رو. روی لبه ی آن نمکدان و فلفل و زیرسیگاری گذاشته اند. کنار شومینه، کنج دیوار یک روشویی با چند قلیان قرار دارد، قلیان هم برای کسانی که بخواهند مهیاست. معمولاً یک آهنگ پاپ
مجاز و یا آهنگ های خیلی رایجی مثل گل ارکیده در فضا جریان دارد. می توان گفت تقریباً هیچ عنصر سلطه گری در این طبقه مشاهده نمی شود و فضا نرم و یکدست است. در نگاه اول هیچ چیز مشتری را مجبور به انتخاب میز خاص و یا بروز رفتاری خاص نمی کند. چینش میزها هم به گونه ای است که هر کس می تواند میزی درخور سلیقه و احوالش بیابد. میز های دو نفره بیشتر در گوشه ها قرار داده شده اند و میز های چندین نفره در جاهایی همچون کنار دیوار نیمه ی بالکن که به زوایای مختلف مکان از جمله بخش هایی از طبقه ی پایین و پیاده رو مسلط اند، البته این نیز به مشتریان تحمیل نشده و یک میز دونفره در این سو و یک میز چند نفره در یکی از گوشه ها هست. میزها از یکدیگر فاصله ی کافی دارند و مشتریان طوری در هم فشرده نمی شوند که مزاحم یکدیگر باشند. میزها نسبتاً پهن هستند و هم میزها و هم نیمکت هاارتفاعی متوسط دارند. این وضعیت آسایشی فراهم می کند که میل به ماندن و سفارش دادن چای بعدی را در مشتری ایجاد می کند. در مجموع رنگ خنثای محیط ،موزیک اغلب ملایم ( معمولاً هنگام شلوغی موزیک تندتر است اما نه به شکلی که حس رفتن را القا کند، به گونه ای که موجب نوعی هیجان در جمع بودن می گردد.) نور لامپ های مهتابی کم رنگ و میز و نیمکت های چوبی ، هرچند پوشیده با رنگ بنفش، به اضافه ی رفتار مودبانه و در عین حال راحت مسئول و کارگر رستوران ، احساس آرامش و میل به ماندن و باز هم آمدن را ایجاد می کند. و ارزانی نسبی خدمات و این که کسی سر میز نمی آید که با انواع زبان بدن بفهماند وقت رفتن است باعث می شود هنگام خروج احساس استثمار شدگی به انسان دست ندهد و از یک بار مراجعه ی خود پشیمان نشود.
دانشجویان ، تابستان و زمستان، عمده ی مشتریان نه چندان زیاد آن هستند. چنان که اغلب اوقات ، به ویژه وقت ناهار، می توان چند نفری از بچه هارا آنجا دید ؛گاهی از فرط حضور آشنا،کافی شاپ به شعبه ی دوی بوفه ی دانشگاه ها تبدیل می شود.هفته ای یکی- دو بار star5 رفتن برای گروهی از هم کلاسی ها عادت است. این حضور به سال تحصیلی محدود نمی شود و تابستان ها هم می توان یکی- دونفر آشنا را آنجا دید. اما 5star پاتوق نیست به طوری که گروهی هر روز ساعات معینی را آنجا بگذرانند.
این کافی شاپ البته مشتریان دیگری هم دارد: دختر و پسر هایی که تیپ شبه دانشجویی دارند، و شاید از دانشکده های نزدیک دیگر بیایند. و گاهی عصرها و یا سر ظهر دخترو پسرهایی با تیپ های معمولی. اما در کل 5star جایی نیست که " بچه های گیشا" برای نشستن و وقت گذرانی انتخاب کنند .
این کافی شاپ بر خلاف برخی کافه های دانشجویی اصلاً ژست روشنفکری ندارد. چیزی است بین کافی شاپی معمولی و یک بوفه ی دانشگاهی نه چندان شلوغ.صحبت هایی که گهگاه از میز های مجاور به گوش می خورد معمولاً حول مسائل شخصی و گاهی بحث های نه چندان جاندار علمی است. مشتریان مسن تر خیلی به ندرت آنجا می آیند.
. دو- سه نفر پرسنل کافی شاپ بسیار مودب وانتقاد پذیرند و حضور راحت و کمرنگی دارند. سیگار کشیدن هم برای پسر و دختر در آن طبقه ی بالا بلامانع است .
ارزان بودن نسبی قیمت ها هم دلیل دیگر انتخاب آن است. با هزار تومان می توان چای خورد و گرانترین غذا که استیک است، هشت هزار تومان قیمت دارد ، البته با فاصله ای سه – چهار هزار تومانی از بقیه ی غذاها.
در منوی 5star ( نام یکی از این کافی شاپ ها ) انواع بستنی ها و گلاسه ها و قهوه ها هست، اما نباید انتظار داشت که همه ی آن ها سر میز حاضر شوند. معمولاً معمولی ترین این هرسه را می توان مقابل خود دید و کیک هم اغلب فقط ساده و شکلاتی موجود است و البته انتظار پنج ستاره بودن کیفیت را هم نباید داشت. نهایتاً سه ستاره و گاهی به زورحتی یک ستاره. اما همان طور که پیش تر هم گفتم، فضای آرام و احترام کارکنان به مشتریان، قیمت ارزان و خلوتی معمول 5star دلیل اصلی انتخاب آن از سوی مشتریان است وفضای دنج داخل کافی شاپ که تقریباً به طور کامل از بیرون مجزاست، مکان جغرافیایی نه چندان مناسب آن را جبران می کند. در مجموع این خصوصیات باعث می شود که مشتریان قدیمی حفظ شوند و مشتریان جدید نیز اضافه گردند به نظر می رسد که این کافی شاپ و رستوران مشتریان خود را پیدا کرده و " جا افتاده " است.
