هدف اصلی این نوشته مروری تحلیلی بر یکی از وجوه فرهنگ اقتصادی ایرانیان در تاریخ معاصر است. این ویژگی منحصر بفرد در بنگاه های خانوادگی تجلی یافته است. بنگاههای خانوادگی در تمامی جوامع وجود دارند و در دو دهه اخیر با تحولات جهانی شدن اقتصاد مورد توجه بیشتری هم قرار گرفته اند. اگرچه این نوع بنگاه ها به عنوان قديمي ترين نهاد اقتصادي و اجتماعي که عمرش به طولاني عمر تمدن بشري است مورد توجه عالمان علوم اجتماعي است، اما تحولات اقتصادي اجتماعي دهه های اخيرتوجه بيشتري را به مسائل و عملکرد بنگاه خانوادگی معطوف کرده است.

این طرح ریشه ها و خاستگاه های اجتماعی مهمتری از تبعات اقتصادی اش دارد

جامعه کوتاه مدت نوشته همایون کاتوزیان ترجمه کوثری چاپ شده در بخارا شماره 68-69
بررسي‌ مشكلات‌ توسعة‌ سياسي‌ و اقتصادي‌ بلند مدت‌ در ايران‌
ايران‌ برخلاف‌ جامعة‌ دراز مدت‌ اروپا جامعه‌اي‌ كوتاه‌ مدت‌ بوده‌ است‌. در اين‌ جامعه‌ تغييرات‌ ــ حتي‌ تغييرات‌ مهم‌ و بنيادين‌ ــ اغلب‌ عمري‌ كوتاه‌ داشته‌ است‌. اين‌ بي‌ترديد نتيجة‌ فقدان‌ يك‌ چارچوب‌ استوار و خدشه‌ناپذير قانوني‌ است‌ كه‌ مي‌توانست‌ تداومي‌ دراز مدت‌ را تضمين‌ كند. در دوره‌هاي‌ كوتاه‌ مدت‌ حضور طبقات‌ لشكري‌، ديواني‌ و مالك‌ چيزي‌ نمايان‌ بود.

Warnings over body piercing boom
هشدار نسبت به سوراخ کردن بدن؛ تجربه های شما

نتایج یک پژوهش نشان داده است که بیش از ۲۵ درصد از کسانی که بدن خود را سوراخ می کنند دچار مشکلات بعدی از جمله ورم، عفونت و خونریزی می شوند

مساله سايز بدن شما نيست بلكه زجري است كه ذهن شما از چاقي مي برد

خلاصه کنفرانس کتاب احمد اشرف را دان لود کنید و برای امتحان مطالعه کنیدDownload file

ميزگردي با علي‌اصغر سعيدي و عباس كاظمي در سرمايه تحت عنوان جامعهء مصرفي و نمادهاي آن

رونق مجدد مد و طراحی لباس در تاجيکستان
شمسيه قاسم
در دوشنبه

در سال 2004 پس از چهارده سال رکود در تاجيکستان اولين نمايشهای مد در سطح حرفه ای برگزار شد
جنگ داخلی و بحران اقتصادی و اجتماعی در تاجيکستان سال های طولانی منجر به رکود بخشهای از فرهنگ، ازجمله هنر مد و زيبايی شناسی در اين کشور شده بود.
در اين دوره بسياری از متخصصان اين رشته ها تاجيکستان را ترک کرده و در رشد مد و بازار هنر کشورهای خارجی، بخصوص کشورهای همسايه سهم گرفته اند.

این گزارش خوبی است که اهمیت مشتری نزد فروشنده را نشان می دهد.

نقش خدمات بعد از فروش در تعيين ورود يافتگي به جامعه مدني بسيار مورد بحث است. در اين مورد در درس اشيا ، كالاها و ناكالاها گفتيم. بنظر مي رسد كه خدمات بعد از فروش در روند كالايي شدن شي و يا كلا نقش مهمي دارد. فعالا گزارش را نگاه كنيد تا مساله بيشتر درك شود.

حق انتخاب در خريدن كالاها حد و مرز نمي شناسد. اخيرا هم شلوار جين يا لي وليز كه روزي هويت طبقه كارگر را نشان مي داد و بعدها مظهر دوكراتيزه شدن جامعه و واكنش مساوات گرايي بويژه در ميان جوانان شد مدلي را به بازار خواهد آورد كه با پوشيدن آن امكان گوش دادن بهتر شما به آي پاد هم فراهم است.

پدر به بچه ها : شما را صدا زده ام تا بگويم به خاطر افزايش تورم بايد دو نفر از شما از خانه بروند!!!

(البته نمي دانم چرا همسرش را صدا نزده . احتمالا او اجازه اخراج كارگران ( بچه ها) را نخواهد داد!!)

نام درس: جامعه شناسي اقتصادي
تعداد واحد: 2
دروس پيش نياز: مقدمات جامعه شناسي –اصول علم اقتصاد

هدف درس:
هدف از ارائه درس جامعه شناسی اقتصادي معرفی مفاهیم اصلی و اصول جامعه شناسی اقتصادي و تفاوت روش شناختي و مفهومي آن با اقتصاد نئو كلاسيك، اقتصاد نهادگرا و اقتصاد ماركسيستي است. همچنين كاربردهاي جامعه شناسي اقتصادي در برنامه ريزي هاي اجتماعي و سياست گذاري اجتماعي و آراء چامعه شناسان در باره اين مسائل و اصول مرتبط به دانشجویان رشته برنامه ريزي اجتماعي تدريس خواهد شد. دانشجویان در پایان این درس به اهمیت تفاوت آرا اقتصادي و جامعه شناسان اقتصادي و نيز به كاربستن اصول جامعه شناسي اقتصادي در برنامه ریزی اجتماعي و اقتصادي آگاهی خواهند یافت . انتظار می رود که درک تفاوت اين دو حوزه تحقيقي و آگاهی از نظریه های جامعه شناسان اقتصادي دانشجویان را در برنامه ریزی اجتماعي و ارتباط دادن آن با امر سیاستگذاری اجتماعي و اقتصادي کمک کند. اين درس در 16 جلسه در زمینه های مرتبط با جامعه شناسي اقتصادي از جمله تشريح تفضيلي تفاوت هاي آن با اقتصاد نئو كلاسيك تنظيم شده است.

با تشکر از دانشجویانی که نظر دادند و به سوال جواب دادند:

سوالی که پرسیده بودم اتفاق واقعی بود که روزی در جایی رخ داد . ماجرا از همان قرار بود. اما مشتریان در برابر این فرصت هاج و واج مانده بودند. گزارش کرده اند که خیلی ها کالاهای بی ارزشی بر داشته اند. اما نویسنده می گوید این حادثه مساله رابطه مبادله را به یاد می آورد. اگر رابطه مبادله وجود نداشته باشد آیا بازار وجود خواهد داشت که ما برای بدست آوردن کالاهایش تلاش کنیم و از مصرف آن لذت ببریم؟ بدین ترتیب می توان گفت ارزش مصرف و ارزش نمایی نیز وجود نخواهد داشت. اگر شما کالایی را مفت بدست آورده باشید و آن را هدیه بدهید آیا واقعا این کالا ارزش نمایی و هدیه ای دارد؟ چیزی ما خیلی اوقات این روز ها انجام می دهیم. یعنی کالایی را که بی مصرف شده و مورد استفاده ما نیست هدیه می دهیم......

متاسفانه کسی به نکته پی نبرده بود .

لطفا به مساله زير پاسخ دهيد: فرض كنيد در فروشگاه بزرگي خريد مي كنيد . ناگهان فروشگاه مورد سرقت قرار مي گيرد و مهاجمان با دستگير كردن فروشنده ها از شما مي خواهند اگر تمايل داريد مي توانيد هر چه خواستيد برداريد. 1. شما چه مي كنيد؟ 2. بنظر شما اين سوال به كدام يك از نظريه هاي مربوط به جامعه شناسي مصرف نزديك است؟ حتما روز امتحان جواب ها را تحويل دهيد.

فروشگاه های بزرگ

دنیای مدرن ، فروشگاه های بزرگ و خرید کردن
 این فروشگاه ها در قرن 19 تاسیس شده اند اما تحولات زیادی رخ داده است
 رابطه رشد فرهنگ مصرفی و ایجاد فروشگاه های بزرگ
 خرید کردن در دنیای مدرن هم یک امر لذت بخش و هم یک امر کسل کننده تلقی می شود.
 تعریف قدیم خرید: «دیدار از یک فروشگاه برای خرید کالا یا کالاها»
 تعریف جدید: « دیدار از یک فروشگاه برای خرید کالا یا کالاها، ودیدن یا پرسیدن از( آزمایش) محتوی آنها»
 بر اساس این تعریف حق اولیه مصرف کننده جدید چیست؟
 ورود آزادانه به فروشگاه بدون الزام به خرید entrée libre

سرآغاز جامعه مصرفی

 رشد و ظهور مصرف در چند قرن اخیر
 در پی یک رهیافت جامعه شناختی به مصرف تا توسعه تاریخی مصرف
 پرداختن به حوزه های مختلف مصرف

رشد مصرف در قرون اخیر

 قرن 19 و اواخر قرن 18 ، ظهور صنعتی شدن سرمایه داری و شروع جامعه صنعتی
 شروع جامعه مصرفی؟ بعد از جامعه صنعتی (بعد از جنگ دوم Marshall Plan یا قبل از آن

دو نظر پیرامون شروع جامعه مصرفی

 بعد از جنگ دوم جهانی

 قرن 16 اروپا و بویژه انگلستان

ظهور جامعه مصرفی متعلق به قرن 20

 برنامه مارشال
 باز سازی اروپا
 رشد مصرف انبوه
 انباشت سرمایه
 رشد برخی طبقات اجتماعی
 رشد مصرف محصولات و فن آوریها و تغییرات در سبک زندگی

نگاه جامعه شناسی اقتصادی امروز و دیروز به تولید و مصرف
 جامعه شناسي اقتصادي گذشته: مطالعه توليد و عرضه
 جامعه شناسی امروز: مطالعه مصرف و عرضه
 فرض اساسی جامعه شناسي و اقتصاد در گذشته : كميابي در سطوح بالاي تقاضا براي كالا و خدمات
 فزونی ظرفيت توليد بر تقاضا مصرفي : عدم موضوعیت فروض کمیابی
 در جامعه شناسی و اقتصاد امروز بيشتر سليقه مصرف كننده و جذب تقاضاي وي مطرح است.
 لذا : ظهور بازاريابي به عنوان يك رشته علوم اجتماعي كاربستي
 سبک های جدید زندگی ، نام های برتر ، مدها ، تخفيف و رفاه تام فروش تولید را مساله ساز کرده است

جامعه شناسی مصرف
Sociology of Consumption
مباحث مطرح در جامعه شناسی مصرف
 سرآغاز جامعه مصرفی کجاست؟
 رهیافتهای نظری به مصرف Theoretical approaches
 اشیاء و کالاها Objects and commidites
 فروشگاه ها و خرید کردن : فروشگاه های بزرگ Department store
 آگهی Advertising
 مجلات زنان women magazine
 خانه The home
 غذا و آشامیدنی ها Food and Drink
 گردشگری Tourism
 بدن The Body
 لباس و مد Clothing and Fashion

اين سوالات مربوط به ترم هاي گذشته است. اين ترم کمي سوالات را تغيير مي دهم و از شما خواهم خواست تا کمي تحليلي تر بنويسيد. بنابر اين سوالات هم به توضيح مشخص و هم تحليل شما نياز دارد.

سوالات امتحان درس جامعه شناسی اقتصادی در نیمسال دوم سال تحصیلی 82-1381

1) نقش قدرت ( به مثابه متغیری جامعه شناختی) را در تفکر مرکانتیلیست ها ( مکتب سوداگری) توضیح دهید.

2) ضرورت مطالعه مسائل اقتصادی با دید جامعه شناختی را با ذکر مثالی توضیح دهید؟

3) تفاوت نظري دو حوزه تحقيق جامعه شناسی اقتصادی و علم اقتصاد را در مورد نهادهای اقتصادی، قدرت و کنشگر اقتصادی توضیح دهید؟

3) ویژگیهای جامعه شناختی نظریه وبلن (Veblen) در مورد مصرف و فراغت را توضیح دهید.

4) نظریه بوردیو (Bourdieu) در مورد رابطه طبقه اجتماعی و مصرف را توضیح دهید.

6) نظر ویژگیهای جامعه شناختی نظریه گرانت مک کراکن ( Grant McCracken ) در مورد سرآغاز رشد جامعه مصرفی در انگلستان را توضیح دهید.

7) سه تفاوت بین زنگار ( patina ) و مد ( fashion) را نام ببرید.

8) سه تفاوت خرید کردن قبل و بعد از تاسیس فروشگاه های بزرگ ( Department store) را نام ببرید.

9) سه ویژگی مهم جامعه مصرفی را توضیح دهید.

10) انواع نمایش و عرضه (Display) در خرید کردن مدرن را توضیح دهید.

لطفا خلاصه ای در حد یک پاراگراف در مورد موضوع ترجمه یا تحقیق خود را بنویسید.

( موفق باشید)

يكي از مهمترين مسائل غرب بويژه در سالهاي اخير مساله نگرش انسان مدرن به جسم و بدن خود است. در محافل علمي چه علوم طبيعي و پزشكي و علوم اجتماعي اين بحث مطرح است كه در فرايند مدرنيت چه بر سر جسم ما آمده است؟ با چه تئوري مي توان به تحليل تغييراتي كه در نگرش آدمي به جسم خود دارد پرداخت؟ دو مساله مرتبط با جسم ظهور Anorexia و Bulimia است. اينها از جمله پديده هاي جهان مدرن بويژه در دهه هاي اخيرند كه در كنار فرهنگ سوپر ماركتي و مصرفي و اعتياد و وسواس و غيره قرار مي گيرد. اين دو پديده به لحاظ پزشكي مربوطند به نامنظم شدن رفتارهاي غذايي و خوردن كه مكانيسم بقاء آدمي هستند. اختلال و نامنظم شدن خوردن آدمي از اين لحاظ مانند اعتياد به الكل تلقي مي شود كه شخصي كه خورد و خوراكش نامنظم شود مانند فرد الكلي كه با الكل زندگي مي كند او هم با نامنظم بودن خورد و خوراكش مي تواند ادامه زندگي دهد يعني اعتياد به نخوردن پيدا مي كند. اين نوع اختلال به صورت هاي مختلف ظاهر مي شوند.
اساسا مساله اعتياد مربوط به مدرنيت است . در قرون گذشته اين مساله به اين صورت نبوده است. واكنش اجتماعي به اعتياد در قرن 20 متفاوت از قرنهاي گذشته است. در گذشته تنها به الكلي ها بعنوان كساني كه نظم عمومي را مختل مي كردند يا آدمهاي مست نگاه مي كردند نه معتاد و تنها منحصر به نوشيدن افراطي بود. اعتياد در همه زمينه ها مربوط به دنياي مدرن است. البته اعتياد نخست با اعتياد به الكل معروف و شناخته شد اما اينك اعتياد در تمامي زمينه ها مطرح است. اعتياد به كار ، اعتياد جنسي و اعتياد به خوردن يا نخوردن (اخلال در خوردن ) از ويژگيهاي جهان مدرن و نحوه نگرش ما به بدنمان است .

تاثير ” تلفن همراه “ در جامعه مصرفي

تكنولوژي هاي جديد در دو دهه اخير تاثيرات بسياري بر زندگي ما داشته اند و تا حد زيادي سبك زندگي را تغيير داده اند. این کالاهای اقتصادی پدیده های مدرنیت متاخر هستند به این معنی که درجه باز اندیشی شان بالا است. ( باز اندیشی اجتماعی به جامعه ای اشاره دارد که شرایط زندگی ما در آن به نحو روز افزون محصول کنش های خود ماست و متقابلا کنش های ما به نحو روز افزونی معطوف به مدیریت یا چالش با خطرات و فرصتهایی است که خود خلق کرده ایم.در این مرد در دو بحث نظریه ساخت یابی و نیز مولفه های جهانی شدن بحث مبسوط می کنیم) . از جمله این کالاها تلفن موبايل است كه تقريبا به همه جا راه يافته ، انواع مختلف يافته و اينك بازار منتظر ورود نوع ” نسل سوم“ (Third Generation) آن است كه سمعي و بصري است و ممكن است تاثير آن از ورود تلويزبون به زندگي ما هم بيشتر باشد.

در سال 1985 كه ارني وايز اولين مكالمه را با تلفن موبايل در بريتانيا انجام داد كسي فكر نمي كرد كه اين پديده چقدر بر زندگي و طرز و سبك رفتار ما بعد از دو دهه تاثير بگذارد. الان در دنيا ازهر6 نفر يك نفر تلفن موبايل دارد و در بريتانيا تقريبا همه تلفن موبايل دارند. آيا اين نوع ارتباط انساني كه بشدت رشد كرده است يك نوع ارتباط ضروري بود؟

ظهور این کالا موجب نمایان شدن گروهی شد که به نام تازه بدوران رسیده yapee که نوعا جوان ، عضو طبقه متوسط شهری هستند . بعد این کالا همه گیر شد و به مصرف انبوه رسید . یعنی همان پروسه ای که کالاها نخست اول توسط طبقه متوسط تولید می شود بعد توده ای میشود و همان کالا با نوع جدیدی به بازار می آید که باز نخست طبقه متوط مصرف کننده اولش است. ( این فرایند را در بحث مصرف دنبال کنید )

ما همگي روزانه شاهد اين تغييرات هستيم. به كرات مي بينيم كه در صف قطار يا اتوبوس زنان يا مردان با تلفن موبايل بدون توجه به ديگران بلند صحبت مي كنند . بقيه هم ناخواسته به مكالمه آنها گوش مي دهند.بعضي وقتها صدايشان آنقدر بلند است كه گويي مي خواهند براي جمعي سخنراني كنند. اگر قرار بود با دوست بغل دستشان صحبت كنند قطعا آهسته تر حرف مي زدند. برخي آنقدر غرق حرف زدن مي شوند كه فراموش مي كنند كه در ميان مردم هستند. آيا اين نوع ارتباطات و مكالمه ها بي پايه نيستند؟ بيشتر مكالمه هاي بعد از ظهرها تنها به چند كلمه ختم نمي شود. كجايي؟ توي ترن هستم . نزديك فلان ايستگاه و ... چند دقيقه ديگر مي رسم.
برخی آنقدر در مورد خود جزییات می دهند که می توانید بیوگرافی شان را بنویسید.

قبل از تاسیس فروشگاه های بزرگ:
خرید االزامی : تنها نگاه کردن ممکن نيست
تخصیصی شدن زیاد: هر فروشگاه تنها یک قلم یا چندقلم می فروشد
خرده فروشی تحت نظارت نظام صنفی؛ تعداد محدود کالا در هرصنف
عدم رقابتی در اعضا صنف بین فروشگاه ها رقابت است
عدم قیمت ثابت: چانه زنی الزامی است
نیاز محوری: کالا نه آگهی می شود و نه نمایش داده می شود
گردش خرید غیر ممکن
تنها کالا فروش بفروش گذاشته می شود
تعویض یا پس دادن جنس غیر ممکن

خريد بعد از تاسيس فروشگاه هاب بزرگ
خرید اختیاری: نگاه کردن به تنهایی ممکن است
عمومی شدن زیاد: هر فروشگاه تعداد زیادی اقلام می فروشد
خرده فروشی در فروشگاه پاسخ تولیدات فراوان در دسترس است
قیمتهای ثابت: چانه زنی غیر ممکن است
سلیقه محوری :نمایش کالا و آگهی برای خرده فروشی حیاتی است
گردش خرید ممکن است
تعویض یا پس دادن اجناس ممکن است

 مهم ترین موضوع: مصرف کنندگان و اشیا موقعیت ها را در جهان اجتماعی بهم مرتبط می کند
 Douglas and Isherwood : مصرف کنندگان، کالاها را برای ساختن یک دنیای هوشمند و ایجاد و نگهداری روابط اجتماعی استفاده می کنند
 Baudrillard: مصرف هم با فرد و هم با نظام اقتصادی مرتبط است. مصرف بخشی از یک نظام ارتباطی است نه چیزی تنها مرتبط به افراد
 تمرکز بر حوزه خاصی از ارتباط یعنی کوشش در نشان دادن تمایز اجتماعی از طریق استفاده از کالاها ( نمونه کارهای وبلن ، بوردیو)

خلاصه نظر وبلن
 اساس شهرت قدرت پول است
 هرچه فرد ریشه دار تر باشد ثروتش بیشتر است. لذا ثروت به ارث رسیده اثرش بیشتر از ثروت رسیده از کار است
 فرد از دو راه موقعیت مالی و پولی را نشان می دهد:
 اوقات فراغت تظاهری conspicuous leisure
 مصرف تظاهری conspicuous
 مصرف تظاهری مربوط به شهر بزرگ است . geselschaft شهری که کمتر افراد همدیگر را می شناسند. مصرف راه ایده آلی برای جلوه گر ساختن قدرت پولی شخص به کسانی است که غیر از آنچه می بینند چیزی از او نمی دانند
 اوقات فراغت تظاهری مربوط به gemeinschaft است. افراد بهتر همدیگر را می شناسند.
 نظریه وبلن بیشتر cynical است یعنی همه چیز را به خودپرستی نسبت می دهد

بوردیو
Bourdieu
 کالاها اشیایی هستند که چیزی را بیان می کنند.
 طبقات مختلف کالاهای مختلف می خرند تا جایگاه خود را در ساخت اجتماعی نشان دهند
 طبقات در رقابت اند و کالاها اسلحه این رقابت است
 لذا تنشی دائمی بین استفاده از کالاهای خاص، و عمومی شدن استفاده از آن که موقعیت تمایز یافته آنان را به خطر می اندازد وجود دارد
 لذا کالاها درگیر بی پایان تعریف و باز تعریف موقعیت اجتماعی اند
ماری دوگلاس و بارون ایش وود

 برای چه مصرف می کنیم؟
 بر خلاف مدل مصرفی اقتصادی، کالاها برای مشخص کردن مقولات فرهنگی لازمند. لذا کالاها تنها برای ارضا نیازها نیستند
 کالاها می توانند نشان دهند که :
 یک مقوله اجتماعی به یک فرهنگ خاص مرتبط شده
 کالاها بطور مشخص این مقولات را تثبیت می کنند
 تمام مواد مصرفی معنای اجتماعی را با خود حمل می کنند
 کالاها هم رابطه اجتماعی درست می کنند و هم آن را حفظ می کنند
 کالا ها برای ارضا نیازها نیست بلکه برای مفهوم سازی و معنا سازی است
 کالا برای خوردن نیست برای فکر کردن است
 نخوردن برخی کالاها نیز برای عدم سود مصرفی شان نیست بلکه نخوردن آن حاوی پیامی است ( نمونه : تحریم ها)
 مصرف فرایندی است که مفهوم سازی کارکرد اصلی اش است. طبقات مختلف هم با کنترل مصرف کالاهای خاص مفهوم و معنی طبقه خود را دارند

جین بود لیلارد
Baudrillard
 ما باید به نظام اشیا (ابژها) بپردازیم. یعنی جنبه های سیستمیک و نظام یافته مصرف
 لذا مصرف کننده نمی تواند بر شکل دادن مصرف اعمال و نظارت و کنترل کند ( ساخت گرایی در مصرف)
 توصیف نیازها با توجه به رابطه فرد با اشیا شایسته فهم مصرف روز نیست، یعنی اینکه امر نیازها با نظام اشیا ربط دارد
 نیازها ربطی به اشیا مصرفی خاصی ندارد. ربطی هم به تمایلات و خواسته های فرد در مورد اشیا مصرفی خاصی ندارد.
 چه نوع تصویری از مصرف بر اساس این تحلیل بیرون می آید؟

تروشتاین وبلن
 اولین نظریه پرداز مصرف ، سال 1899
 سوال اصلی اش چیست؟
 چه چیزی اساس تشخص و احترام اجتماعیsocial honour, social status, social prestige است؟
 اساس همه اینها ثروت است.
 داشتن ثروت چیزی بنام پول اجتماعی می دهد که از پول کاغذی مهمتر است
 معمولا این حرف را رد می کنیم چون نداشتن ثروت احساس بدی به ما دست می دهد
 فرد معلول فرد غیر مولد است چرا؟ چه به لحاظ تولید و چه به لحاظ مصرف نمی تواند چیزی نشان دهد.
 ثروتمندان چگونه ثروت را به نمایش می گذارند؟
 اوقات فراغت تظاهری و مصرف تظاهری

اوقات فراغت تظاهری

 عدم التقاط اوقات فراغت تظاهری و اجباری ( ماندن در صف فقرا و بیکاری )
 فراغت تظاهری راه موثر نشان دادن ثروت و مدعی موقعیت اجتماعی شدن
 نمایش ثروت پدیده اساسی برای وبلن است اما شکل واقعی این نمایش در نظام های اجتماعی مختلف است
 دست کشیدن تظاهری از کار conspicuous abstention نشان دهنده برتری است
 این پدیده ای عرفی است. دست کشیدن از کار احترام آور بوده
 اوقات فراغت تظاهری . ورزشهای آماتور و حرفه ای. اولی ورزش فراغت است دومی کسب درامد
 طبقه فراغتی : وبلن با کارگر مولد کاری ندارد. لذا با ذات تولید کاری ندارد. اوقات فراغت یعنی کاری وجود ندارد. تحصیلکرده از کارگر ماهر پرستیژ بیشتری دارد چون معیار مولد بودن نیست.
 خانم های خانه دار با داشتن مستخدم زمان را بطور تظاهری خرج می کنند. لذا پرستیژ بیشتری دارند
 خرج کردن زمان یعنی مصرف تظاهری

مصرف تظاهری

 اهمیت بیشتر مصرف تظاهری با نزدیک شدن به انقلاب صنعتی. چرا؟
 اوقات فراغت تظاهری راه کسب احترام در اجتماع
 مصرف تظاهری راه کسب احترام در جامعه
 هر چه جامعه بزرگ تر ، کسب پرستیژ اجتماعی با مصرف زمان و نشان دادن غیر مولد بودن کمتر می شود.
 در جامعه بزرگ ثروتمند خود را فعال تر نشان می دهد: از مصرف زمان کم می کند بر مصرف کالا می افزاید
 طبقات بیشتری این مصرف را انجام می دهند

شیوه های نشان دادن ثروت و موقعیت

مصرف تظاهری اوقات فراغت تظاهری
مصرف غیر مولد کالا مصرف غیر مولد زمان
در جامعه بزرگتر و جوامع توسعه یافته با حضور غریبه ها در جامعه کم توسعه یافته بدون حضور غریبه ها
طبقه متوسط و طبقات پایین استراتژی طبقه بالا
شیوه تولید سرمایه داری شیوه تولید فئودالیسم

نظریه بوردیو

 برای تجربه رابطه طبقه اجتماعی و انجام مصرف یک تفکیک انجام می دهد:
 سرمایه اقتصادی ، همان سرمایه معمول
 سرمایه فرهنگی ، گاهی اوقات به سرمایه اقتصادی تبدیل می شود
 زمان و پول درگیر با سرمایه فرهنگی است و مفهوم مهم در اینجا آموزش است. مصرف بیشتر آموزش سرمایه فرهنگی بالا

ترکیب گروه ها براساس انواع سرمایه

 چهار امکان برای گروه های اجتماعی:
 بالا بودن هر دو سرمایه
 بالا بودن سرمایه اقتصادی و پایین بودن سرمایه فرهنگی
 پایین بودن سرمایه اقتصادی اما بالا بودن سرمایه فرهنگی
 پایین بودن هر دو در گروه های اجتماعی مختلف

ترکیب سرمایه و گروه های اجتماعی

 بر اساس ترکیب این دو سرمایه می توان مشخصات گروه های اجتماعی را در فضای اجتماعی ترسیم کرد
 ترکیب این دو سرمایه به انواع تفاوت ها اجازه بیان می دهد.
 لذا مصرف برخی کالاها علامت تمایز اجتماعی برخی گروه ها است؛ نمونه کالاهای فرهنگی و نه کالاهای مصرفی
زیبا شناختی کانتی و غیر کانتی
بوردیو:
 آموزش توان و ظرفیت زیبا شناختی ایجاد می کند. زیبا شناختی کانتی
 آموزش بالا ، سرمایه فرهنگی بالا
 زیبا شناختی کانتی چیست؟
 کنار گذاشتن لذت بی واسطه چیزی
 رسیدن به لذت با انتزاع و با درجه فهم ( لذا رد طبقه مرفه وبلن : نمایش آشکار ثروت و مصرف)
 تضاد سرمایه فرهنگی و مصرف توده ای
 تضاد با فرهنگ عامه یا زیبا شناختی غیر کانتی

زیبا شناختی کانتی و غیر کانتی
زیبا شناختی غیر کانتی زیبا شناختی کانتی
سرمایه فرهنگی پایین سرمایه فرهنگی بالا
فرهنگ عامه فرهنگ نخبگان
لذت آنی از اقلام فرهنگی لذت با واسطه ، انتزاع شده وکاویده شده
بدن محوری، وقف لذت حواس شدن ذهن محوری (فهم) و نه وقف لذت حواس شدن
نمایش طبیعی اشیا نمایشگری طراحی شده اشیا، مشکل فهم برای همگان
نمایش آشکار ثروت و مصرف، قابل فهم سخت فهم، سخت خود نمایان، غیرتظاهری
عکس های ترجیحی : غروب آفتاب عکس های ترجیحی: کلم پیچ و تصادف ماشین

تمایز گروه ها و فاصله آنها

 قشر مسلط در طبقه حاکم با سرمایه اقتصادی بالا
 قشر مسلط دیگر طبقه حاکمه که سرمایه فرهنگی شان برتر است. این قشر ( عالمان، هنرمندلن و روشنفکران با تحقیر به سلیقه پولدارها نگاه می کنند
 خرده بورژوازی در میانه این بازی است

حاکميت مصرف کننده يا توليد کننده؟

 فرهنگ مصرفي پديده مهمي است
 محور اين فرهنگ فرد Self است.
 پيروزي "خود" بيان نهايي دموکراسي است. چرا؟
 چون در دموکراسي قدرت در نهايت به مردم داده مي شود.
 آیا واقعا مردم در قدرت هستند؟

خود self و مصرف

 تاريخ تطور "خود" = داستان رشد مصرف توده اي
 اما اين مصرف تمام عيار توسط "خود" چطور ايجاد شد؟
 به دست چه کسي ايجاد شد؟
 و به نفع چه کسي بود ؟
 به نفع مصرف کننده است یا تولید کننده؟
 دوران حاکمیت مصرف کننده یا تولید کننده؟
 حق مصرف کننده حق واقعی است که ادا می شود یا حقه تولید کننده است؟

فروید و مصرف

 زيگموند فرويد و نظریه ضمیر ناخودآگاه انسان
 اين ذهن ناخودآگاه چگونه تحريک می شود؟
 تحریک ضمیر ناخود آگاه راز تمايلات توده هاست
 فرويد: پيگيري رضايتمندي و سعادت فرد نهايت هدف اوست.
 تحریک ناخوآگاه حرفه هايي مانند مشاورين سياستمداران، بازارياب ها و ... را رونق داد.
 شعار آنان : باید بتوان تمایلات افراد را ترغيب، تحريک و دستکاري کرد. هدف از این کار؟
 افراد حس می کنند به نهايت هدف خود رسيده اند.

تحریک مصرف کننده یا تشویق مصرف کننده

 نوه فرويد ادوارد برنايز(Edward Bernays) در دهه 1920 و موسسه روابط عمومي حرفه اي
 بر قرار کردن ارتباط سيستماتيک کالاهاي با توليد انبوه با خواسته هاي نا خوداگاه
 معمار اصلي تکنيک هاي مدرن یا تکنیک ترغيب مصرف توده اي
 مثال : ارتباط سيگار کشيدن زنان با رشد استقلال آنان از طریق آگهی و فیلم.
 استفاده سیاستمداران و تجار و صاحبان صنايع و سازمان جاسوسي (CIA) از اين تکنيک ها
 رد ايده هاي فرويد بوسيله روانکاوان راديکالِ طرفدار ويلهم رايچ (Wilhelm Reich)
 رایچ: درون فرد نبايد مورد سرکوب و کنترل قرار گيرد.
 رایچ: بايد تشويق کرد فرد خود را بيان کند.

حق مصرف کننده یا حقه تولیدکننده

 چه بر فرهنگ مصرفی حاکم است؟
 تحریک مصرف کننده یا آزادی مصرف کننده (برای بیان خود از طریق مصرف)؟ یا ترکیبی از این دو
 آیا دنیای مصرفی جدید به طرف ارضاء تمايلات فرد گرايانه معطوف است؟
 آیا ماهیت کالاهای جدید قدرت انتخاب مصرف کننده را بالا برده است؟
 آیا مصرف کننده توسط توليد کننده دستکاري می شود؟
 يا مصرف کننده است که نحوه و ماهيت توليد را تعيين مي کند
 کدام حاکم بر فرهنگ مصرفی اند؟ مصرف کننده یا تولید کننده

در جامعه شناسي اقتصادي در مورد ارزش مانند حوزه اقتصاد نظريه هاي مختلفي مطرح شده است. اولين نظريه مهم شايد مربوط به مارکس باشد. اولین بررسی و تحلیل جامعه شناختی کاراکتر اجتماعی اشیا توسط مارکس در کتاب سرمایه مطرح شده است ک
 مارکس و بحث fetishism of commodities یعنی بت کالاها
 بت کالاها یعنی چه ؟
 کالاها به مثابه بتواره : کالاها به نحو منحصر بفردی با یکدیگر رابطه دارند .
 اشیا این واقعیت را مخفی می کنند که آنها در واقع محصول کار انسانی هستند و لذا انسان را در یک مورد بهم مرتبط می سازد

تفاوت اشیا و کالاها در شیوه های مختلف تولیدی

 در فئودالیسم روابط شخصی زیر شکل روابط اجتماعی بین محصولات کار ( یا نیروی کارگر) مخفی نمی شود
 اما در سرمایه داری روابط اجتماعی شکل رابطه بین چیزها را بخود می گیرد.
 چیزها را می توان در بازار مبادله کرد چون تمامی آنها مظاهر مختلفی از یک چیز هستند یعنی جلوه های مختلف قدرت نیروی کار هستند.

ارزش

 از نظر مارکس "واقعیت" یک شی در ارزش مبادله exchange – value است
 ارزش مبادله بر اساس قدرت نیروی کار است.
 تاکید بر ارزش مبادله چه پیش می آورد؟
 کمی توجهی به ارزش استفاده use- value یک شی
 از نظر مصرف چه نوع ارزشی مهم تر است؟
 از نقطه نظر مصرف ارزش – استفاده خاص یک کالا مورد علاقه است
 تاکید مارکسیستها بر ارزش مبادله توسعه جامعه شناسی مصرف را کند می سازد.

 مارکسیستها : اشیا قدرت انتزاعی نیروی کارند که آن را در خود پنهان کرده اند
 Corrigan : کالاهااغلب در بازار هستند اما بعد از مبادله به حوزه های مختلفی وارد می شوند
 Kopytoff: ویژگی همه کالاها در بازار بودن و قدرت مبادله است لذا کالاها برابرند و بنابر این
 هیچ کالای برتر و مقدس وجود ندارد
 اما برخی کالاها بعد از مبادله از حوزه مبادله مجددشان محدود می شود ماند پاتینا
 مک کراکن : همیشه در کالاها نیروی کار پنهان نیست . نمونه: پاتینا یعنی خانواده های که انبار و خانه شان پر از اشیای نمایشی است که با تاریخ خانواده و تاریخ فامیل گره خورده اند
 مک کراکن : پاتینا مربوط به گذشته و قبل از خلق بازارها بوده و اینک افراد بجای آنکه اقلام را به ارث ببرند در بازار می خرند.
 چه ارزشی در پاتینا وجود دارد؟
 ارزش معنایی کالا signifying value
 ارزش معنای کالا : شاید باید آن را ارزش استفاده بنامیم. برای مثال ارزش استفاده یک شکلات در زمستان گرم کردن ماست. اما ارزش معنایی یا نمادین symbolic آن موقعی است که کسی آن را هدیه کرده باشد.
بودلیلاردBaudrillardو نظام اشیا
 نظام اشیا: اشیا قدیمی bygone object
 بودلیلارد: ارزش معنایی signifying value در کنار ارزش استفاده و ارزش مبادله
 اشیا صرفا کارکردی ( ارزش استفاده) نیستند بلکه بر چیزهای خاصی دلالت دارند
 به علت ارزش معنایی، ما چیزهایی را بدون ارزش استفاده نگه می داریم . بطور مثال: اشیا قدیمی
 اشیا قدیمی اشیایی از قدیم، بدون ارزش تجاری در حال حاضرنیستند بلکه در نظام اشیای روز قرار دارند
 جمع کردن کالاها ( کلکسیون دارها ) یا جمع ارزش کالاها ورای ارزش استفاده و ارزش مبادله است
 مک کراکن: معنی جمع ارزش کالاها یا جابجا شدن معنی کالاهاdisplaced meaning
 رابطه جابجایی کالاها با نظریه نظام اشیاء Baudrillard
 نگه دارنده ها keeper
مارکس و کالاها
 ابعاد اشیا از نظر مارکس :
 دوبعد : ارزش استفاده ، مربوط به استفاده منسجم و معین از کالاها
 ارزش معین و منسجم کالا یعنی چه ؟
 نمی توان از ماهیتابه برای نوشتن استفاده کرد و از کامپیوتر برای پختن غذا
 لذا ارزش استفاده کالاها با هم تقریبا مطابقت ندارد ( مقاصشان مختلفند)
 مارکس: ارزش استفاده مهم نیست چون ارزش استفاده کالاها برابر نیستند
 در نظام سرمایه داری هر شی x برابر نسبت معینی از شی y یعنی x=ny n تعداد
 مارکس : در سطح ارزش نمی توان کالاها را مقایسه کرد بلکه در ارزش مبادله
 در سرمایه داری ارزش مبادله حیاتی است
 مارکس : ارزش مبادله استفاده کالاها آنچیزی است که مورد علاقه بشر است. کالاها در چشم مردم چیزی جز ارزش مبادله نیستند

مارکس و کالاها
 چه چیزی ارزش مبادله را در مرحله اول ترکیب می کند؟
 کار. اگر کالای x با n مقدار کالای y مبادله شودمقدار نیروی کار آن هم مبادله می شود. چرا؟
 چون نیروی کار در اشیا پنهان شده اند
 این ارزش کار است
 مارکس : رابطه اجتماعی بین مردم رابطه چیزها است
 چیزها واقعیت می شوند چون نیروی کار در درون آنها ناپدید شده اند
 لذا اشیا شروع به حاکمیت بر روابط ما ( اجتماعی ) می کنند
 مارکس : در کالا ویژگی اجتماعی کار نهفته است لذا رابطه تولیدگر با کل نیروی کار به عنوان یک رابطه اجتماعی ظاهر می شود.
 آنچه بین مردم است یعنی کالاهایی که بین مردم مبادله می شود جای رابطه اجتماعی را می گیرد . اینها همان نیروی کار است که تولید کننده گرفته است
 پس کالاها نمونه رابطه الینه شده بین مردم هستند
 رابطه الینه شده بین مردم با توسعه سرمایه داری عمق می یابد
 کالاها بخاطر ارزش استفاده شان مهم نیستند بلکه بخاطر ارزش مبادله شان اهمیت دارند. ارزش استفاده همراه کالاست اما تحت سلطه ارزش مبادله است
 مارکس : واقعیت روابط بین تولید کننده هاست نه مصرف کننده ها
 در سرمایه داری روابط بین تولیدکنندگان بر روابط مصرف کنندگان برتری دارد
کالا زدایی و کالایی شدن مجدد

 سوال از مارکس : وقتی کالایی بطور موقتی یا دائمی از صحنه مبادله خارج می شود چه بلایی بر سرش می آید؟
 چطور فرایند کالا زدایی decommodified یا کالایی شدن مجدد recommodified رخ می دهد؟
 نظر افراطی: در سرمایه داری هرشی کالایی است که می تواند مبادله شود در تمام زمانها
 Igor Kopytoff : برخی کالاها موقتی از صحنه مبادله حذف می شوند، برخی اشیا هرگز کالا نمی شوند
 برده داری ؛ موقعیت برده slave status به مثابه کالا امری موقتی نیست
 برده در جنگ یا ... بدست می آید
 کالا در بازار برده دارها مبادله می شود
 بعد از مبادله فرایند کالازدایی شروع می شود
 یک هویت اجتماعی جدید به برده داده می شود؛ این نقش جدیدی در جامعه برای برده است

کالازدایی و کالایی شدن مجدد(2)
 اشیاء همیشه کالا نیستند
 شخص به مثابه کالا در نظام برده داری
 برده در بازار کالا است ؛ بعد از مبادله کالازدایی می شود
 مبادله مجدد یا کالایی شدن مجدد کالا ( اینجا برده) بیوگرافی کالایی ایجاد می کند
 بنابراین: ما دوجهان داریم:
 جهانی با کالای کامل، قابل مبادله با هر چیز( مارکس: سرمایه داری نزدیک به این جهان است)
 جهان کالازدایی شده با چیزهایی منفرد، یگانه و غیر قابل مبادله

بخشي زيادي از وقت ما روزانه صرف تماشاي آگهي هاي تجاري مي شود. چه بخواهيم چه نخواهيم در جامعه مصرفي آگهي هاي نقش مهمي بازي مي كنند. برخي توليدكنندگان جامعه نگرش درستي به اگهي ندارند. آنها گمان مي كنند بايد با هر وسيله اجناس خود را بفروش برسانند. اين انديشه مربوط به گذشته بود. اما اينك اگهي در جماعه مدرن كاركرد ديگري دارد كه اگر توليدكنندگان به آن توجه نكنند منافعشان در بلند مدت تامين نمي شود.
در دنیای جدید یکی از ابزارهایی که به رشد جامعه مصرفی کمک رسانده است تولید آگهی است . یکی از هدف های تولید اگهی که با آگهی های سنتی متمایز است ایجاد مصرف کننده کاراست. منظور از مصرف کننده کارا مصرف کننده ای است که برای مصرف کالای الف با دوام و قابل اتکای است. اگر به روش شركتهاي بزرگ و نام اوري كه نام آنها در مصرف كنند توليد اعتماد مي كند نگاه كنيد بخوبي اهميت اين ويژگي آگهي را متوجه مي شويم. تا بحال از خود پرسيده ايم كه چرا اين شركتها با توجه به شناخته بودن خود و كالاهايشان باز هم آگهي توليد مي كنند؟ يكي از جوابهاي اين سوال اين است: ايجاد مصرف كننده بادوام. براي همين نيز شما با مصرف كننده روبرو هستيذد كه به طور مثال تولد بچه اش را با خريد تلويزيون الف تداعي ميكند. كالاي الف مانند فرزندش يك هويت خاص برايش پيدا كرده است. توليد اگهي به اين امر بسيار كمك كرده است.

در بحث آگهي مناقشه هاي زيادي در گرفته است. بطور مثال آيا آگهي براي نجات توليد کننده و سرمايه داري است؟ آيا آگهي براي نجات سرمايه داري و توليد صنعتي است. اما بهرحال سوالات زير هنوز مطرح هستند:
 توليد انبوه چطور به مصرف انبوه مبدل مي شود؟
 چطور خواننده آگهي با آگهي ساخته مي شود؟
 چطور از اجتماع مي توان استفاده كرد
 چطور از جنبش هاي اجتماعي مي توان استفاده كرد
 گلدمن مي گويد: از جنبش زنان براي تبديل به مصرف كننده هاي توده اي مي توان سود جست كه به آن “ فمينيسم كالائي commodity feminisim مي گوييم.
اما سوال اصلي ما اين است:

هدف تولید آگهی در جامعه مصرفی چيست؟
 ایجاد یک مصرف کننده کارا – مصرف کننده ای با دوام و قابل اتکای
 قول دادن به مصرف کننده که مصرف کالای x یک فقدان و کمبودی را که مصرف کننده دارد از بین می برد. بنابر این می توان گفت که کمبود از کالا نیست بلکه از مصرف کننده است که چیزی ندارد که آن همان کالای x است که تبلیغ می شود.
 هدف آگهی متمرکز شدن بر مصرف کننده به عنوان یک فرد نیست بلکه به عنوان یک موجود اجتماعی است که بوسیله مصرف همان کالا در فرایند تعامل اجتماعی قرار می گیرد.

 هدف آگهی انتقال یا تغییر یک جامعه طبقاتی class society به جامعه توده ای mass society است
 هدف تبلیغ تبدیل فرد self به خود کالایی commodity self است
 هدف تبلیغ تجاری منطبق کردن فرد با کالاهاست

اما تفاوت آگهي مدرن و آگهي سنتي در چيست؟

 آگهي قديم تنها به فكر نياز شما است
 بطور مثال: استفاده از خمير دندان الف دندان هاي شما را سالم تر نگاه مي دارد.
 آگهي مدرن: به مصرف كننده مي گوييد در رابطه با ديگران فاقد چيزي است و مصرف آن كالا آن را بر طرف مي كند. بطور مثال : كالاي الف براي مردان با شخصيت رابطه اجتماعي يا خانوادگي شان را بهتر و شيرين تر مي كند.
 جامعه مدرن: در پي ايجاد و تقويت رابطه اجتماعي است
 به فرد به عنوان موجود اجتماعي نگاه مي كند

خرید و خرید کردن در دنیای مدرن و کهن تفاوت هاي ماهوي دارند. اين تفاوت ها را مي توان در محل هاي خريد مشاهده کرد. در دنياي جديد فروشگاه هاي بزرگ خريد کردن مدرن را نشان مي دهند. فروشگاه ها بزرگ در قرن 19 تاسیس شده اند. اما تحولات زیادی بعد از ان در آنها رخ داده است. تاسیس این فروشگاه ها را در تغییر تعریف خرید کردن نیز می توان مشاهده کرد. اینک تعریف خرید کردن این است که : دیدار از یک فروشگاه برای خرید کالا یا کالاهایی یا دیدن یا پرسیدن ( آزمایش) محتوی آنها." در حالکیه در خرید کردن سنتی تعریف کردن به این معنی بود: "دیدار از فروشگاه برای خرید." روشن است که از این تعریف آزادی در خرید بیرون نمی آید. در حالیکه بر اساس تعریف اول یکی از حقوق مصرف کننده جدید ورود آزادانه به فروشگاه بدون الزام به خرید است.
جامعه شناسان رشد فرهنگ مصرفی را با تاسیس و رشد فروشگاه های بزرگ همزمان می دانند. ریچارد سنت (Richard Sennett) می گوید: "رشد تولید مسبب اصلی رشد این فروشگاه هاست.". اما بطور کلی خصوصیات مهم این فروشگاه ها یعنی ورود آزاد بدون الزام به خرید نوعی دموکراتیزه شدن خرید در زندگی اجتماعی به بار آورده است. در چنین فضایی تمام طبقات به یک نحو رفتار می شوند. به عبارت دیگر ارزش اجتماعی پول همه برابر با هم است و تمام فروشنده ها همه را برابر می بینند.
خرید کردن در دنیای مدرن هم یک امر لذت بخش تلقی می شود و هم یک امر کسل کننده.
در زیر برخی از ویژگیهای مهم جامعه شناختی دو نوع خرید سنتی و مدرن آمده است.
شرح هر کدام بطور مفصل در کلاس قبلا بحث شده است.

اينك ما به مقايسه جامعه شناسي اقتصادي و روند هاي كلي علم اقتصاد مي پردازيم تا ويژگيهاي نظرگاه جامعه شناختي اقتصاد را روشن سازيم.

در این راه از روش تطبیقی استفاده می کنیم. اما

س : جامعه شناسي غالبا بعنوان علم مطالعه جامعه توصيف ميشود اما شما آن را علم مطالعه مدرنيته مي دانيد. چرا؟

جايگاه جامعه شناسي اقتصادي به منزله حوزه اي تحقيقي (inquiry) به آساني مي تواند در علم جامعه شناسي مشخص شود. اما در ميان غير جامعه شناسان ، منجمله اقتصاددانان، محيط مرئي (contours) جامعه شناسي اقتصادي محيط آشنايي نيست .