عبارت " عاملان یا عاملهای توسعه توریسم: در نوشته جات گاهگاه به گروه هایی از مردم اشاره دارد که به طور مستقیم نقش فعالی در توسعه توریسم دارند.
در بخش خصوصی اینها مانند صاحبخانه ها در محلات توریستی، گردانندگان توریستی و توسعه دهندگان برنامه های توریستی و نهادهای مالی هستند.
در بخش دولتی اینها مانند مقامات محلی و عوامل دولتی توریست هستند.
در بخش سوم یا بخش داوطلبانه هم اینها همان گروه های فشار در جوامع محلی هستند.

این عوامل اولویتها و نقطه نظرات متفاوت و بعضا متضادی ممکن است داشته باشند. به طور مثال مخالفتهای محلی در برابر پروژه های توریستی جدید ممکن است اثر منفی بر محیط طبیعی یا هویت محلی و بخصوص بر پهنه و زمینه روستایی داشته باشد. در این موارد ممکن است میانجیگری برای کمک به همکاری عوامل برای رفع سوء تفاهم و فهم دو طرفه و متقابل نه تنها نیاز باشد بلکه کمک و همکاری بسیار ضرورت دارد. بجای استفاده از عاملها یا عوامل می توان از مفهوم ذی نفعان استفاده کرد.

دستور جلسه 21 یا کنفرانس بزرک ریو سند مهمی از کنفرانس سازمان ملل در باره محیط زیست و توسعه است که در سال 1992 در ریودوژانیرو برزیل برگزار شد. این سند بر اهمیت ارتقای توسعه پایدار تاکید می کند و چندین ارجاع صریح روشن و صریح نیز به گردشگردی دارد بویژه بر بوم گردی و گردشگری پایدار و به دولتها و شرکتهای اقتصادی و کار و کسبهای مختلف تاکید می کند که "برای ارتقای استفاده جامع و کمک به مناطق جنگلی اکو توریسم یا بوم گردی را در مدیریت برنامه ریزی جنگل ها و مراتع ادغام کرده و برای ارتقای برنامه های فرهنگی و محیط زیستی در این موضوع به طور استراتژیکی توسعه پایدار استقرار روستایی و شهری را مورد نظر قرار دهند. دستور کار 21 به آهستگی و تدریجی انجام خواهد شد اما مدیران گردشگری بویژه مدیرانی که با بخش عمومی وسیاستگذاری عمومی کار می کنند نیز نیاز دارند تا از این چارچوب کار با اطلاع باشند. این دستور العمل 21 آگاهی بین المللی و اهمیت به توسعه توریسم پایدار را همانطور که در سازمان جهانی گردشگری و سایر موافقت نامه های بین المللی در باره گردشگری آمده است را مورد تاکید قرار می دهد

تطابق فرهنگی به فرایند اجتماعی و تغییرات روانشناختی و فرهنگی متعاقب آن اشاره دارد که وقتی مردمی از فرهنگهای مختلف با یکدیگر برخورد و تماس می گیرند ایجاد می شود. در وضعیت توریست ، تطابق فرهنگی محلی ها از تعامل آنها با توریست ها ایجاد می شود. این پدیده که به آهستگی رخ می دهد یکی از تاثیرات اجتماعی - فرهنگی توریست هاست. در اثر این تعامل فرهنگ محلی بتدریج تغییر می کند. این فرهنگ به جای اینکه عناصر و خصلت های فرهنگی جدید را اکتیاب یا شبیه سازی کند در گیر با توسعه و تحول یک فرهنگ دو رگه یا التقاطی می شود که نخست آن را در زبان و لباس می توان دید.در ارتباط با اثر نمایشی این ستایش فرهنگی فرهنگ دیگری یا فرهنگ توریست گاهگاه به طور عکس هم عمل می کند یعنی اینکه توریست ها نیز تحت تاثیر فرهنگ محلی بطور جمعی یا فردی قرار می گیرند و احتمالا وقتی به خانه بر می گردند رفتارشان تغییر می کند.

بخش تسهیلات اقامتی بخش مهمی از صنعت توریسم را شکل می دهد و تمامی مسافران غیر از برنامه سفرهای گردشگری و تور به آن نیازمند هستند. این مساله مورد بحث است که چون حوزه های توریسم کار بر و سرمایه بر هستند این مساله باعث می شود که هتل سازان مانند گروه هتل هیلتون دست به ساخت و مدیریت در این بخش بزنند. تولید تسهیلات اقامتی برای ... را می توان بر اساس معیارهای زیر تعریف کرد:
1. بر اساس موقعیت و محل هتل ( که باید در دسترس مشتری باشد)
2. بر اساس تسهیلات ارائه شده در هتل (نه تنها اتاق خواب بلکه سایر وسایل رفاهی مانند رستوران، بار، تسهیلات اتاق کنفرانس و مرکز فراغتی و ورزش)
3.براساس خدمات ارائه شده به مشتریان در هتل ( که در درجه هتل و طبقه بندی آن رعایت می شود)
4.بر اساس تصویر هتل (که به امور وسیع تری مانند مالکیت و بازاریابی ارتباط دارد)
5. براساس سیاست قیمتگذاری (که از سایر معیارهایی که در بالا گفته شد مستخرج می شود)

قابلیت دسترسی به ... مفهومی است که به تسهیل یا مشکل کردن استفاده از مزایای فرصت های ... اشاره دارد. در مدیریت توریسم این مفهوم موارد زیر را می تواند در بر گیرد:
1. ساختن تسهیلات اقامتی و پر جاذبه. حامیان رهیافت "طراحی عام" در مدیریت توریسم توصیه می کنند که طراحی هایی باید صئرتی باشد که جاذبه های گردشگری برای جمعیت بیشتری ، صرف نظر از سن، توانایی یا موقعیت در دسترس باشد. برای مثال باید از درب های ورودی بزرگ با دستگیره های راحت و نه دستگیرهای چرخان استفاده کرد و یا با نشانه های معنی دار به علاوه بر چسب های نوشته ای سود جست. (مثلا برای درب ورودی به توالت های عمومی دستگیره آسان بازکن و علامت مخصوص زن یا مرد به علاوه نوشته استفاده کرد)
2. اهداف و مقاصد. حدود و تقریب جغرافیایی تنها عاملی نیست که به قابلیت دتسرسی به ... یک مقصد کمک می کند. سایر عوامل را باید به حساب آورد. مانند زمان سفر، هزینه های مالی یا خستگی مربوطه. بر خلاف آنچه عقیده مرسوم شناخته می شود، بهبود زیر بنا (به طور مثال دسترسی به جاده) همیشه مفید قایده نیست چون می تواند یک مقصد یک روزه را به مقصد روزانه ( کوتاه تر) و تسهیلات محلی را بی نیاز نماید.
3. برای گردشگری به طور کلی. یعنی مفهوم قابلیت دسترسی به مفاهیم دیگری مانند گردشگری برای همه و گردشگری اجتماعی ، و به این نظر مناقشه آمیز که گردشگری یک حق است و هر کس صرف نظر از شرایط فیزیکی و اجتماعی اش باید فرصت سفر داشته باشد ارتباط دارد.

این عنوان مقاله است از برتراند راسل در کتاب "در ستایش فراغت" (ترجمه ابراهیم یونسی نشر اندیشه 1349 صص 207 الی 223)
راسل در این مقاله این پرسش را مطرح می کند که چرا جوانان غرب بدبین و عیب جو شده اند اما چنین خصلتی را در میان سایر جوانان آسیایی نمی بینیم. او می گوید در غرب پایان عصر ایدئولوژی و آرمان گرایی فرا رسیده است. وقتی جوانانی سرگرم ساختن مدینه فاضله و اتوپیاهای خود هستند دیگر سرگرم هستند و عیب ناجو. چیزی نمی بینند که عیب آن را گویند و به نقد آن بپردازند. وظیفه نقد را آنطور که مارکس می گوید باید موشها انجام دهند.
امروزه حتی هنرمندان نیز از آرامش نمی گویند و نمی کشند بلکه بیشتر از درد می گویند
حقیقت در گذشته مطلق و فراانسانی بود. جوانان سابق غرب فرد را قربانی حقیقت مطلق می کردند اما دیگر حالا فلسفه نمانده است تا برای آن ایثار کنند و به نقد نپردازند.
جوان غربی اگر تعالیم مسیح را بپذیرد اما نمی پذیرد که در کنار مسیحیت رسمی باشد. این چیزی است که به صورت الحاد و جنگ بر علیه مسیحیت خود را نشان می دهد.
جوان غرب دیگر شور و حرارت وطن پرستانه ندارد. او در دنیای بی زمان و بی مکانی زندگی می کند، در کشوری بی مرز...پیشرفت برایش دیگر آرمان نیست ...

برتراند راسل در اولین مقاله کتاب در ستایش فراغت (ترجمه ابراهیم یونسی - نشر اندیشه - 1349، صص 207 الی 223) می گوید من با این حرف که گفته می شود شیطان همیشه برای دستهای بیکار کار بدی می یابد مخالفم.چرا اینقدر باید بر طبل حقانیت کار زد و از فراغت دوری جست. چوت که کار مولد است و فراغت نامولد؟ پس این حرف ارسط چه می شود که فراغت را ذوج کار می داند و زمانهای فراغت را زمان تولید فرهنگی! راسل می پرسد چرا می گویند کار همیشه دارای حقانیت است و بیکاری کاهلی و تنبلی. چرا همیشه آدمی که پس انداز می کند و مصرف نمی کند محترم تر است. مگر نه اینکه اگر پس انداز کنیم نخواهیم گذاشت بهره ای از پولمان به دیگران برسد. او می گوید در جهان جدید آنچه بدی می آورد از کار است و آنچه خوبی است از دنیای کسانی که کار و بازار کار را می چرخانند یعنی کارفرمایان. او می گوید برای خوشبختی بیشتر باید در کاهش سازمان یافته کار کوشید. مردم باید کار کنند که کسان دیگری بیکار باشند. در ستایش فراغت یعنی چرا مردم کار کنند و کار برای آنها حق باشد اما برای کسان دیگری ناحق.
راسل پیشایش به استقبال این زمان رفته بود. زمانی که جامعه کنونی جامعه فراغتی می گردد. اما نه او و نه کسان دیگری پیش بینی نمی کردند که زمانهای فراغت افراد زمانهایی با فراغ بال نیست و انسانهای بازاندیش خود گرفتار نگرانی ها و بیم هایی در این ایام هستند.

کتاب نظریه فراغت : اصول و تجربه ها نوشته کریس روجک که سال 2006 توسط انتشارت Palgrave منتشر شده بود توسط عباس مخبر امسال 1388 ترجمه شد و توسط دفتر مطالعات شهرداری منتشر شد.
روجک می خواهد به نظریه فراغت دست یایبد و بگوید تا بحال آنچه داشته ایم جامعه شناسی فراغت و روانشناسی فراغت بوده است. اما در دنیای جدید همانطور که نظریه توریسم داریم نظریه فراغت هم داریم. ...
ادامه دارد...

جامعه شناسی بازی ها در ایران اهمیت زیادی در جامعه شناسی اوقات فراغت تاریخی دارد. بازی ها در واقع مینیاتور روابط اجتماعی ما هستند و از روی آن می توان واقعیت روابط آدمها را یافت. کتاب قاپ بازی نوشته حسین جهانشاه انتشارات رواق در سال 1350 منتشر شده است. جهانشاه که انگیزه جمع آوری فلوکلور این بازی را از جلال آل احمد گرفته به خوبی تمامی جوانب آن را به رشته تحریر در آورده و امروزه این کتاب نایاب است و نیز این بازی جایش را به بازی های مدرنتری داده . البته شاید هنوز در برخی نواحی محلی باب باشد. البته ای کاش جلال خودش چیزی در باره جامعه شناسی این بازی می نوشت.

بازی مقررات پیچیده ای دارد که مسلما حکایت از بازی game می کند که مخصوص بزرگترها است. یعنی بازی قاعده دارد ومانند برخی بازی های play بچه ها بی قاعده نیست. همانطور که گفتم این بازی قواعد پیچیده ای دارد مانند طرز ریحتن قاپ ها که تقریبا مانند تاس بازی است که کلک های خاص خودش را نیز دارد. اگر قاپ باز با پیچیدگی قاپ ها را بریزد یا صاف بریزد هر کدام دال بر انجام درستی یا غلطی بازی دارد. مثل تاس بازی اینجا نیز بجای یک جفت شش می گویند یک جفت اسب یا .... برخی که کلک باز هستند قاپ ها را بالا می ریزند اما کلک می زنند که اصطلاحا می گویند لوطی خور ند.
بازی قرارداد پولی دارد یعنی قمار بازی است.

این بازی دو نفره و یا چند نفره هم بازی می شود.

بازی پادش هایی غیر از قرارداد پولی اش می تواند داشته باشد مانند اینکه برنده شاه یا وزیر می شود. و می تواند دستور دهد با بازنده را مجازات کنند مثلا درنا بزنند. یا برایش خدماتی انجام دهند.
در بیشتر بازهای ایرانیها همین پاداش ها معمول بوده است. شاه شدن و یا وزیر شدن برای آدمهای عادی امری ممکن بوده است. آنها همیشه در زندگی خود کسانی را دیده اند از جنس خودشان که شاه شده اند و یا وزیر. به عبارت دیگر تحرک اجتنماعی در ایران بالا بوده است و نظام سیاسی متزلزل و همین امر مانع انباشت سرمایه بوده است.

در بیشتر بازی ها جنبه قمار وجود داشته است مانند نرد. بازی نرد در بین ایرانیان بیشتر رواج داشته است. اما بازی هایی مانند شطرنج که حسابگری و تفکر در آن بیشتر بوده است کمتر رواج داشته است. به نظر می رسد که بازی ها که برای گذران اوقات فراغت زیاد آدمیان اختراع می شد بیشتر با قضا و قدر همراه بوده است مانند قاپ بازی.
قاپ بازی متشکل از ورزش و بازی است.
قاپ بازی باز نمای زندگی مردمی است که اسیر قهر طبیعت هستند و تمامی مردم آن را انجام می داده اند.
قاپ باز دارای سرنوشت محتومی بوده است زیرا اساس بازی بر شانس و اقبال است. و تنها امر تعیین کننده کلک و حقه است.
بازیگرها برای برنده شدن یا منتظر شانس و اقبال هستند و یا کلک زدن. منتظر معجزه بودن و تکیه بر قوه ای ماورائی کار بازیگران است.
زبان قاپ باز زبان کوچه و بازار است. پس اگر از روی تصنیف و ترانه می توان گفتارهای مردم کوچه و بازار را دریافت از روی مفاهیم بکار رفته در بازی نیز می توان زبان مردم را در هر دوره یافت. چه زبان محدود یا زبان مشروح آنان را. مثلا بز آمدن یعنی باختن. پاسوخت یعنی بد شانس. پس باز یعنی بازنده مکرر - بی کم یعنی تمام -

قاپ از قاپک پایین پای گوسفند درست شده است که دارای چهار سطح است : بوک - جیک - اسب و خر. این قاپ مانند یک آجر کوچک یا تاس چهار شکلی است که وقتی نر می نشیند اسب و خر است و وقتی پهن می نشیند جیک و بوک است.

رابطه نزديكي بين مصرف در دوره جديد و لذت جويي وجود دارد. اما جالب اينجاست كه ايراني ها گويا در دوره هاي گذشته نيز در همين مرحله فعلي يعني مدرنيته متاخر بوده اند. (البته با مسامحه اين لفظ را استفاده مي كنم). بنابر اين فعلا دو تا لينك كه يكي مربوط است به بررسي حمام و آداب آن در ايران و نيز كتاب تاريخ لذت Pursuit of Pleasure را در اينجا مي گذارم تا مطلبي در باره اوقات فراغت، مصرف و خانه بنويسم.

مقاله زير در مورد شرط بندي است بسيار در جامعه شناسي اوقات فراغت مهم است.
خوش شانس ها و بد شانس های جام جهانی به روايت بنگاه های شرط بندی
شرط بندی بر روی پيش بينی نتايج مسابقات فوتبال از حواشی جام جهانی است که بخش بزرگی از هواداران اين ورزش را به خود مشغول می کند.

بسياری از عاشقان فوتبال با شرط بندی بر روی بازيهای جام جهانی، هيجان اين بازيها را برای خود دو چندان می کنند.

اين روزها بازار شرط بندی در بسياری از کشورها به ويژه بريتانيا حسابی داغ است.

اوقات فراغت و فرهنگ

جامعه‌ شناسي‌ اوقات‌ فراغت‌"برنامه‌ هاي‌ اوقات‌ فراغت‌، توليد فرهنگ‌ مي‌ كند

Soure: www.etemaad.com, Etemad Daily paper, 31 Farvardin

سميه‌ صيادي‌ فر
اوقات‌ فراغت‌ نزديكترين‌ پيوند را با زندگي‌ معنوي‌ و فرهنگي‌ افراد دارد. اوقاتي‌ كه‌ به‌ ميل‌ و اختيار در راه‌ آموختن‌، آفريدن‌، پژوهش‌، تربيت‌، مشاركتهاي‌ داوطلبانه‌ اجتماعي‌، گسترش‌ افقهاي‌انديشه‌ و در بسياري‌ از عرصه‌هاي‌ ديگر صرف‌ مي‌گردد و واضح‌ است‌ كه‌ ارتباط‌ آن‌ با حياط‌ معنوي‌ و فرهنگي‌ جامعه‌ تنگاتنگ‌ است‌. چون‌ فرد مي‌تواند در اوقات‌ فراغت‌ همان‌ چيزي‌ را كه‌ مي‌پسندد انجام‌ دهد، شخصيت‌ نهايي‌ خود را باز يابد و آن‌ را ابراز كند، بنابراين‌ قابليتهاي‌ فرد غالبا در عرصه‌ اوقات‌ فراغت‌ جلوه‌گر مي‌شود. فعاليتهاي‌ اوقات‌ فراغت‌ از چنان‌ اهميتي‌ برخوردار است‌ كه‌ از آن‌ به‌ مثابه‌ آيينه‌ فرهنگ‌ جامعه‌ ياد مي‌كنند. اين‌ مطلب‌ به‌ اين‌ معني‌ است‌ كه‌ چگونگي‌ گذران‌ اوقات‌ فراغت‌ افراد يك‌ جامعه‌ به‌ ميزان‌ زيادي‌ معرف‌ خصوصيات‌ فرهنگي‌ آن‌ جامعه‌ است‌.

از ديدگاه جامعه شناسي، شادي به چه معناست؟
- در ابتدا نكاتي را در مورد شادي و رابطه آن با حوزه جامعه شناسي بيان مي كنم. مبحث شادي در حوزه جامعه شناسي اوقات فراغت قرار مي گيرد. با توجه به اينكه شادي حالتي است كه در فرد بروز و ظهور مي يابد، روان شناسي اجتماعي نيز به آن مي پردازد.
در جامعه شناسي اوقات فراغت، مبحث جامعه شناسي شادي، به بررسي تأثير روابط اجتماع بر شادي و ارتباط متقابلي كه شادي در روابط اجتماعي، طبقات و گروه هاي سني مختلف مي گذارد، پرداخته مي شود. مثلاً اينكه آيا شادي زن و مرد با يكديگر متفاوت است يا بايد متفاوت باشد؟ شادي شهري و روستايي داريم؟

فعاليتهاي موسسه ماهاريشي را توصيف كنيد. سپس با تشريح نظريه اوقات فراغت تظاهري وبلن و نظريه شهروند فعال روژك توضيح دهيد كه اين موسسه بيشتر با كدام نظريه تطابق دارد؟

براي درس اوقات فراغت و بويژه بحث توريسم و صنايع فرهنگي سياستهاي فرهنگي كشورهاي مختلف را مشاهده كنيد.

تصاویری از هلند که می تواند برای فهم نظریه جان یوری کمک کند

یکی از مهمترین موضوعات در اوقات فراغت مساله دوره های زندگی life course است. بیولوژیست های رفتارگرا این دوره را مقدم بر عوامل اجتماعی و فرهنگی در تعیین اوقات فراغت می دانند. اما قبل از آن تعریف بزرگسالی چیست؟

حوزه هاي مورد سوال درس جامعه شناسی اوقات فراغت ( از اين محورها سوالات امتحان طرح خواهد شد

1) جامعه فراغتی چه نوع جامعه ای است؟ بحث كنيد.
2) آسیب هاي جامعه مصرفی چه هستند؟ بحث كنيد.
3) روند تاريخي نظريه ها در باره اوقات فراغت و رابطه آنها با نظام هاي توليدي ؟
4) نظريه شهروندي فعال در جامعه جديد و فعاليت هاي بخش سوم ( غير دولتي ها) را شرح دهيد
4) ساختن نقاط توريستي با نظریه هاي مك كانل ( MacCannell ) و جان اوري Urry ) ) نزدیک است؟

رابطه نزديكي بيم مصرف در دوره جديد و لذت جويي وجود دارد. اما جالب اينجاست كه ايراني ها گويا در دوره هاي گذشته نيز در همين مرحله فعلي يعني مدرنيته متاخر بوده اند. (البته با مسامحه اين لفظ را استفاده مي كنم). بنابر اين فعلا دو تا لينك كه يكي مربوط است به بررسي حمام و آداب آن در ايران و نيز كتاب تاريخ لذت Pursuit of Pleasure را در اينجا مي گذارم تا مطلبي در باره اوقات فراغت، مصرف و خانه بنويسم.

كتاب تاريخ لذت در ايران يا در طلب لذت بسيار به ريشه هاي فراغت در زمينه اجتماعي و اقتصادي و حتي سياسي آن و نيز انواع فراغت ها اشاره دارد. لطفا مرور و نقد كتاب را مطالعه كنيد

نام درس: جامعه شناسي اوقات فراغت ( براي فوق ليسانس )
تعداد واحد: 3
هدف درس: هدف از ارائه درس جامعه شناسی اوقات فراغت معرفی مفاهیم اصلی و اصول جامعه شناسی اوقات فراغت و آراء چامعه شناسان در باره فراغت و توریسم و استفاده از آن در مطالعات فرهنگی و نیز توسعه آگاهی جامعه شناختی آنان برای فهم انتقادی اوقات فراغت، سبک زندگی، رفتار مصرفی و توریسم در پهنه اجتماعی مدرن و جهانی شونده است. اين درس در 16 جلسه درس در زمینه های مختلف از جمله تدريس مسائل توريسم انجام مي شود. در برنامه عملی از دانشجویان خواسته خواهد شد تا با تحقیق گروهی میدانی در مورد موضوعاتی مانند تعیین نوع اوقات فراغت و نحوه گذران (در خانه و یا بیرون)، میزان و هزینه ریالی گذران اوقات فراغت بر حسب سن، جنس و گروه های اجتماعی، تاهل، میزان تحصیلات، گذران در داخل یا خارج و موضوعات مرتبط برای فهم بهتر الگوی اوقات فراغت در جامعه ایران گزارشی تهیه و به کلاس ارائه کنند.

با توجه به گزارش سازمان بهداشت جهاني مقاله كوتاهي در مورد ارتباط گسترش اين بيماريها با اوقات فراغت بنويسيد.

نام درس: جامعه شناسي اوقات فراغت
تعداد واحد: 2
دروس پيش نياز: مقدمات جامعه شناسي

هدف درس: هدف از ارائه درس جامعه شناسی اوقات فراغت معرفی مفاهیم اصلی و اصول جامعه شناسی اوقات فراغت و آراء چامعه شناسان در باره فراغت و توریسم و استفاده از آن در برنامه ريزي هاي اوقات فراغت براي گروه هاي مختلف سني و جنسي و نيز ساختن نقاط توریستی و اصول مرتبط به دانشجویان رشته برنامه ريزي اجتماعي است و نیز توسعه آگاهی جامعه شناختی آنان برای فهم انتقادی اوقات فراغت، سبک زندگی، رفتار مصرفی و توریسم در پهنه اجتماعی مدرن و جهانی شونده است. دانشجویان در پایان این درس به اهمیت برنامه ریزی اوقات فراغت در برنامه ریزی اجتماعي اگاهی خواهند یافت . انتظار می رود که درک مسائل اوقات فراغت و آگاهی از نظریه های جامعه شناسان دانشجویان را در برنامه ریزی اجتماعي و ارتباط دادن آن با امر سیاستگذاری اوقات فراغت کمک کند. اين درس در 16 جلسه درس در زمینه های مختلف از جمله تدريس مسائل توريسم انجام مي شود. در برنامه عملی از دانشجویان خواسته خواهد شد تا با تحقیق گروهی میدانی در مورد موضوعاتی مانند تعیین نوع اوقات فراغت و نحوه گذران (در خانه و یا بیرون)، میزان و هزینه ریالی گذران اوقات فراغت بر حسب سن، جنس و گروه های اجتماعی، تاهل، میزان تحصیلات، گذران در داخل یا خارج و موضواعات مرتبط گزارشی تهیه و به کلاس ارائه کنند.

اين مقاله نوشته دکتر نعمت ا... فاضلی است که با اجازه ايشان در اين سايت گذاشته مي شود. ريشه هاي سبک زندگي که به تحولات دهه 1960 ميلادي بر مي گردد در اين مقاله آمده است. بعدها نوشته جات سبک زندگي گسترده تر شد.

انسان امروزی و مدرن چنان به استفاده از الکتريسته، اتومبيل شخصی، دوربين عکاسی و فيلمبرداری، تلفن، آپارتمان نشينی، راديو، ضبط، تلويزيون رنگی، آرايش در خيابان و مکان های عمومی، آموزش مدرسه ای، ابزارها و روش های ضدبارداری، موسيقی پاپ، ساندويچ و غذاهای سرد و آماده، تکنولوژی های خانگی مانند ماشين لباس شويي، جارو برقی، اجاق گاز، ظرف شويي و وسايل آشپزی، چرخ خياطی، يخچال و فريزر، تکنولوژی های بازی و سرگرمی کودکان و بزرگسالان و ديگر محصولات و کالاها و روش های مدرن خو کرده و در آن مستغرق شده است که دو نکته مهم درباره آنها را هرگز احساس نمی کند.

اول اينکه، اين «سبک زندگی» پديده ی جوان و نوظهوری است که کمتر از نيم قرن از عمر آن نمی گذرد. دوم، ورود هر يک از روش ها و تکنولوژی های فوق تغييرات بنياديني در زندگی، احساس، تفکر، شيوه زيست و فرهنگ انسان امروزی بوجود آورده و می آورد.

برای ايرانيان و غير اروپايي ها عمومآ جوانی و تازگی «سبک زندگی مدرن» اندکی محسوس تر است، زيرا ما هنوز در کنار سبک زندگی مدرن، عناصری از سبک زندگی سنتی و کهن يا قديمی را تجربه می کنيم. همچنين برای ما مردم جوامع غير صنعتی، سبک زندگی مدرن پديده ی وارداتی که از اروپا به جامعه ما راه پيدا کرده است تلقی می شود.

در نتيجه همواره اين باور وجود دارد که «سبک زندگی مدرن» برای ما جوان و نو، اما برای اروپايي ها امری تدريجی که طی چند صد سال تحولات از رنسانس (قرن شانزدهم) تا به امروز شکل گرفته تلقی می شود. اگرچه مدرنيته و سبک زندگی آن ريشه در تحولات تدريجی قرون شانزده تا بيست- عصر رنسانس، خرد و روشنگری و عصر مدرن- دارد، و سه انقلاب بزرگ صنعتی، دموکراتيک و اطلاعات پشتوانه آن است، اما جامعه شناسان و انسانشناسان عمومآ بر اين نکته اتفاق نظر دارند که عموميت يافتن و فراگيری و تحقق جامعه گستر «سبک زندگی مدرن» از پنجاه سال پيش در نيمه دوم قرن بيستم آغاز شد. بنابر اين تحولات دهه های شصت و هفتاد ميلادی به مثابه سال های ظهور «انقلاب سبک زنگی» در اروپا اهميت خاصی در مطالعات جامعه شناختی و انسان شناختی پيدا کرده است.

جامعه فراغتي يکي از واژه هايي است که براي جامعه مدرنيته متاخر بکار مي رود. بنابر اين مي توان به جاي جامعه مصرفي يا جامعه پساکميابي يا جامعه ريسکي يا پرمخاطره جامعه فراغتي را بکار برد و بر جنبه هاي فراغتي جامعه جديد تاکيد کرد. اما ويژگيهاي اين جامعه چه هستند:

 جامعه اي است كه مردم پول و وقت بيشتري دارند تا صرف فراغت كنند لذا:

 اوقات فراغت به روندهاي اجتماعي ديگر مرتبط است مانند:

1. خصوصي شدن خانواده (صرف اوقات بيشتر در خانه و خانواده )

2. كالائي شدن اوقات فراغت به رشد جامعه مصرفي مرتبط است

3. رشد نابرابريهاي اجتماعي ، چون مصرف فراغت در بين جمعيت نامتوازن است ، مثال طبقات متخصص و حرفه اي

ويژگيهاي جامعه مصرفي بيشتر از جهت رابطه آن با سبک زندگي بررسي مي شوند. خريد ، کالا و مصرف تاثير زيادي بر سبک زندگي و پويايي آن دارد. برخي از اين ويژگيها نيز ويژگي هاي اسيبي جامعه هستند. بهر حال در حدود 16 ويژگي براي توصيف اين جامعه تشخصي داده شده است:

 گسترش خرید به عنوان یک پبشه فراغتی. در امریکا دومین اوقات فراغت، 6 ساعت در هفته بعد از تلویزیون
 در دسترس بودن تعداد زیاد کالای مصرفی با رشد روز افزون و برد زیاد
 گسترش جنبه های هر چه بیشتری از مبادله و تعامل انسانی از طریق بازار. گرایش بیشتر مردم به بازاری شدن تا استفاده از خدمات دولتی: آموزش و مسکن
 مرئی شدن بیشتر خرید کردن : از دوران خرید پستی تا مراکز خرید و mail order, shopping malls, car boot sale, second hand goods
 رشد جنبه های مصرفی در سازمان های سیاسی: مصرف سبز، استفاده از بایکوت و تحریم های مصرفی

 رشد آشکار مصرف ورزش و صرف اوقات فراغت: پخش انواع حوادث ورزشی و ظهور حمایت کنندگان تجاری از فعالیت های ورزشی
 رفع محدودیت از استقراض و رفع قبح بدهکاری، کرایه کالاها، افزایش پرستیژکارت اعتباری
 رشد اهمیت بسته بندی و جلوه کالاها
 رشد غلبه آگهی در تمام لحظه های زندگی
 دستکاری زمان و مکان برای ایجاد فراغت و وقت صرف کردنی
 تاکید روزافزون روی سبک، طراحی و جلوه کالا
 ظهور دامنه وسیعی از جرائم مصرفی: اختلاس کارت اعتباری، دزدی از فروشگاه هاshoplifting، نقص کپی رایت، رشد نظارت دوربینی، تلفنی برای اعتبار مالی

 رشد مراکز فروش:shopping malls, retail parks, shopping centre, leisure complexes, Disneyworld's
 اجتناب ناپذیری از افزایش درجه انتخاب در ساخت و عرضه کالاها و توجه به جنبه های مد و غیره کالا که سبک زندگی را به عنوان یک شیوه زندگی ارتقا داده است
 افزایش روشن و ملموس بیماریهای مصرفی: از اعتیاد به الکل تا خوردن یا خرید کردن
 افزایش علاقه به ایجاد کلکسیون جمعی و فردی و نمایش کالاها: کاتالوگ، تمبر، عکس، نوار موسیقی ، اسباب بازی بچه گانه

قبل از اينکه به بحث الگوي مسلط اوقات فراغت در غرب بپردازيم لازم است در مورد تحولاتي که خانه در غرب با آن روبرو بوده است صحبت کنيم تا روشن شود که صرف اوقات فراغت در خانه که تحت عنوان خصوصي سازي خانواده مطرح مي شود که تاثيري بر خانه داشته است.

 خانه در جامعه مدرن: محل خلق استراحت. چرا؟
 قبل از سرمايه داري : محل توليد كالا و خدمات و بيشتر فعاليت هاي اقتصادي
 خانه سنتي: توليد و مصرف
 خانه مدرن: تفكيك محل توليد و مصرف
 تاثير صنعتي شدن بر خانه : ايجاد هويتي جديد ( حداقل براي مردان) و محل مصرف خصوصي و ايجاد كارگر دستمزد بگير
 محل مصرف خصوصي یا بهشت مردان بعد از انجام كار روزانه در بيرون
 فضايي كوچك براي مردان در برابر فشار بيرون و كار دستمزدي ( فضاي بيان خود و استقلال)
 خانه به مثابه محل ابراز خود SELF خود واقعي
 خانه بخشي از اقتصاد غير رسمي است
خانه : نظريه فورتي
Forty 1986
 فورتي Forty 1986 : در صدسال گذشته كالاهاي خانگي نقش محوري در انتقال خانه از محل رفاه اخلاقي و زيبائي به محل رفاه فيزيكي با كارائي داشته اند
 در دهه 90 خانه محل ارتباطات و اجتماعي شدن
 انتقال خانه از محل كار به محل اقامت و استراحت يعني محل ناكار NON-WORK SITE
 محتوي محل ناكار يا خانه بايد به طروق مختلف طراحي شود
 مهم ترين اصل اساسي در طراحي خانه برداشتن تمام اشيايي است كه با كار رابطه دارند.
نظريه فورتي
 با جدا شدن كار ديگر خانه جاي كالاي كار نبود
 مثال: توليدگران كارخانه اي نخست ماشين دوزندگي را به كارخانه بردند
 سپس به اين نتيجه رسيدند كه مي توان ماشين هم ساخت و فروخت
 اول خانه ها ماشين ها را نخريرند. چرا؟
 چون خانه جاي ماشين ديگر نبود
 بعد: آگهي به داد رسيد تا قانع كند مي توان ماشين دوزندگي را در خانه گذاشت ( لذا تلقي فعلي: ماشين خياطي كالائي عمومي است)
فورتي
 آكهي چكار كرد؟
 Sewing machine is small, light, elegant, artistic and beautiful
 It is not a machine but ornament
 تبديل شي سخت و صنعتي به تزييني
 خانه قرن 19 با قرن 20 متفاوت است
 ما از house نمي گوييم بلكه از home مي گوييم یعنی منظورمان سرپوش shelter نیست که آن همان house است
 جنسیت و خانه ( sex و house ) به ویژگیهای فیزیکی اشاره دارد
 جنسیت و خانه ( Gender و home ) به شیوه هایی که sex و house به قالبهای فرهنگی با معنی تبدیل شده اند اشاره دارد.
 فورتی : بزرگترین تحول انتقال خانه از محل رفاه اخلاقی به رفاه فیزیکی .
 در نتیجه : خانه محل زیبایی
 برخی برای ساختن شهری زیبا به دنبال شهروندی هستند که خانه و شهر را یکی بداند.

خانه : نظريه
Csikszentmihalyi and Rochberg-Halton 1981
 كدام چيز در خانه مهم است؟
 اگر خانه آتش بگيريد يا زلزله بيايد چه چيز را اول نجات مي دهيد؟
 آلبوم‏، پول نقد، عكس قاب شده ،...
 چرا برخي كالاها و اشياء مهم ترند؟
 مفاهيم مبلمان، هنرهاي تزييني، و عكس ها به سوالات پاسخ مي دهند.
معنی اشیا خانه
 مهمترین اشیاء: مبلمان ، عکس و آثار هنری
 معنی مبلمان برای گروه های سنی مختلف است
 جوانان : راحتی؛ برای زنان مسن تر: خاطرات و بخشی از تاریخ خانواده
 تمایز طبقاتی بر حسب نگهداری تابلو ( نه اصیل)
 طبقات بالا تابلوهای بیشتر و گران قیمت تر
 طبقات پایین تر اشیایی مانند استریو . ..
 اینجا سرمایه فرهنگی مهم است نه سرمایه مادی
 عکس ها با خاطرات خانواده رابطه دارند.
 برای افراد جوان به بالا مهم هستند
 اهمیت به “خود” و رابطه خانوادگی را نشان می دهند
خانه : ريچارد
Richard 1990
 مساله مهم اين است كه ما چرا به دنبال مالكيت خانه خود هستيم؟
 Lyn Richards : زندگی خانواده و امنیت
 امنیت: کنترل و استقلال
 کسی شما را بیرون نمی کند
 هر کاری می خواهی می کنی: مهمانی و تغییر فضای فیزیکی
 امنیت برای مرد استقلال مالی؛ برای زن ثبات و آرامش

خانه كجاست؟
 كولين كمبل Colin Campbell : صنعتي شدن همزمان انقلاب مصرف و توليد را ببار آورد. اگرچه جامعه شناسي اول به توليد توجه كرده تا مصرف. لذا:
 مي توان گفت سرمايه داري صنعتي همزمان كارخانه و خانه ايجاد كرده
 اگر خانه قرن 19 بر مبنای drawing room است خانه قرن 20 بر اساس آشپزخانه است
 چرا اهمیت drawing room کم شد؟ چرا آشپزخانه مهم شد؟
 قرن 19 اهمیت به رفاه اخلاقی و قرن 20 رفاه فیزیکی و بهداشت
 تغییر اهمیت به فیزیک و بهداشت شاید از سر نیاز به انسان سالم برای رفتن به جنگ ها بوده باشد یا تلاش های مدنی بعدی برای انسان سالم در عصر مدرنیت مانند تلاش برای ممنوعیت سیگار و توجه به اعتیاد

تمیزی و کثیفی: خانه و بهداشت
 چرا رنگ یخچال یا فریزر شما عمدتا سفید است؟
 خانه با مفهوم تمیزی و بهداشت رابطه پیدا کرده
 ایده سلامتی، زیبایی و تمیزی خود را در طراحی خانه منعکس کرده
 ایده بهداشت در خانه مربوط به اول قرن بیستم است
 ظهور توالت و حمام مربوط به قرن جدید است
 رنگ های داخلی از قهوه ای به سفید تغییر کرده
 اینها به معنی این نیست که افراد تمیز تر شده اند بلکه ایده تمیزی وارد شده است
 خانه های روستائی نمونه خانه های قرن بیستم هستند: فقدان توالت و حمام و رنگ های باز و سفید
ایده تمیزی
 ماری دوگلاس: دلواپسی از آلودگی وقتی ایجاد می شود که مرزهای جامعه مورد خطرند ( رشد حاشیه نشینی، مهاجرت داخلی و خارجی ، تغییرات اجتماعی و اخلاقی و ...)
 اینها با ایده تمیزی و خالص بودن رابطه دارند.
 فورتی : رشد قدرت طبقه کارگر و تناقضات و تنازعات طبقات با ایده تمیزی و بهداشت رابطه دارد
تمیزی و معماری
 ایده تمیزی خانه با طراحی و معماری رابطه دارد
 خانه تمیز تهویه مناسب، هواکش و ... می خواهد
خانه دهه 1990
 چه ایدئولوژیهایی در دهه اخیر وارد خانه شده اند؟
 رشد خانه سازی در دهه 1990 ایران بر معماری داخلی تاثیر داشته؟
 مفهوم جهانی شدن و ارتباطات به خانه های ما وارد شده؟
 زیبایی، کارائی، اجتماعی شدن sociability و ارتباطات
 ورود وسایل جدید خانگی و اقلام و مارکهای مختلف به همراه نفوذ آگهی خانه های جیدی ساخته است
 زیبایی – خود self – کارکردی شدن – اهمیت نور – لذت بردن بیشتر از حمام – اجتماع پذیری sociability از چیزهای جدید است

مفاهیم جدید در خانه دهه 1990
 زیبایی
 کارائی
 اجتماع پذیری
 ارتباطات
نور
 اهمیت نور در خانه با تمایز خانه به عنوان محل استراحت و محل کار
 نور طبیعی مورد نظر خانه جیدی است. چرا نور طبیعی؟
 بیرون و طبیعت دیگر مورد ترس نیست
 در آگهی ها بر نور طبیعی تاکید می شود
 نور با آشپزخانه در ارتباط است
 نور پردازی در آشپزخانه حتی بیش از نور طبیعی مهم است

فرد
 چقدر خانه محل بیان “ خود” است؟
 چه تفاوتی با گذشته دیده می شود؟
 رشد اهمیت طراحی نشان رشد بیان “خود” در خانه جیدی است
اجتماع پذیری Sociability
 مرکز اجتماعی خانه اتاق نشیمنliving room
 خدمتکار تا حدی اتاق نشمین را مهم کرده بود.
 طبقات متوسط جیدی بدون خدمتکار آشپزخانه را مرکز اجتماعی کرد
 مجلات خانه Houseware magazine بر نقش آشپزخانه در خانه تاکید می کنند:
 جایی که نباید پنهان بماند ؛ مرکز اجتماعی و محل لذت از غذا؛ پخت و پز نباید از سایر فعالیت های اجتماعی جدا بماند
 تغییر فلسفه اهمیت “آشپزخانه به نوع دیگری رشد اهمیت نقش زن در اجتماع است
تغییر کارکردهای خانه

سوالات امتحان درس جامعه شناسی اوقات فراغت

نيمسال دوم سال تحصيلی 1383-1382

1) زلزله شهر بم را به كلي نابود كرد. بناي تاريخي 2000 ساله ارگ بم كه بزرگترين بناي خشت و آجري در جهان بود نيز تقريبا از بين رفت. براي برنامه ريزي توريسم در باز سازي اين شهر چه مشخصاتي را بايد رعايت كرد تا ويژگيهاي توريستي شهر ( چه بر اساس نظريه مك كانل MacCannell و چه بر اساس نظريه اوري Urry ) احيا يا ايجاد گردد.

2) در تدوين سياستهاي فرهنگي چالش اساسي ما با مقوله توريسم چيست و چه تفاوتي با چالش كشورهاي غربي دارد؟

3) اگر مسئوليت معماري و ساختمان دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران را به عهده داشته باشيد چگونه از آن يك نقطه توريستي (Tourist Spot) ( با حفظ كاركرد موجود آن به عنوان يك نهاد آموزشي ) در تهران بزرگ مي سازيد؟ آيا اين كار عملي است؟

4) ارتباط اوقات فراغت و توريسم در چيست؟

5) الگوي مسلط اوقات فراغت در بيشتر كشورهاي اروپايي را توضيح دهيد و هرچه از زمينه هاي شكل گيري آن مي دانيد بنويسيد؟

6) ويژگيهاي جامعه فراغتي را ذكر كنيد و ارتباط اين جامعه را با رشد دولت رفاه ( در كشورهاي غربي ) توضيح دهيد؟

7) تغييرات در بازار كار و ساخت اقتصاد كشورهاي توسعه يافته را تشريح كنيد و بگوييد اين تغييرات چه تاثيري بر اوقات فراغت در اين كشورها داشته است؟

8) تعريف اوقات فراغت در دوره باستان ( بطور مثال در دوره رم باستان ) ، دوره انقلاب صنعتي و بعد از آن و دوره جديد ( بعد از 1990 ) را با ذكر مثال توضيح دهيد؟

برخي ويژگيهاي توريسم

:: وجود سطوح بالاي نوع آوري و فناوري و سازماندهي

:: انواع مختلف و انجام نوآوري هاي گوناگون از جمله بسته مسافرتي ( packaged trip)

:: رشد توريسم مصادف است با رشد جنبش كارگري . بنابر اين مواجه با رشد مسافرت ساحلي براي طبقه كارگر هستيم

:: در مقابل در نيمه قرن 20 مسافرت تجملي براي طبقه مرفه و مديران وجود دارد. اين نوع تمايز مربوط است به ساختار بازار كار و نظام هاي توليدي ( مراجعه كنيد به مقاله من در باره تعريف فراغت و نظام هاي توليدي)

:: 1960 به بعد رشد برنامه هاي توريسم توده اي

:: 1960 به بعد استفاده از كامپيوتر براي دادن اطلاعات در صنعت توريسم

:: رشد صنعت غذاي حاضري fastfood مصادف است با رشد فراغت و توريسم

:: رشد توريسم با استفاده از اينترنت براي رزرو همه چيز ( مراجعه كنيد به سايت last minute براي ديدن خدمات اينترنتي توريسم از جمله خريد بليط در آخرين دقايق)

اهميت توريسم

:: جزء مهم ايده جامعه مصرفي (مدرن ) مسافرت و گردشگري است

:: رفتن به مسافرت جزء مهم زندگي شده است

:: صنعت تعطيلات انتخاب و آزادي مختلف را ارائه مي دهد

:: گسترش صنعت گردشگري ، گسترش اقتصاد و گسترش تعامل انساني است

:: توريسم بزرگترين صنعت جهان بر حسب اشتغال و تجارت است

:: 9 درصد رشد سالانه دارد . رشد توريسم بين المللي 5 درصد بود.

اوقات فراغت فعاليتهاي زيادي را در بر مي گيرد. البته بايد توجه داشت كه هر فعاليت فراغتي به نوع تعريف شما از فراغت بر مي گردد. اما معمولا خواندن - ورزش - سينما - پياده روي - تلويزيون - موسيقي - رستوران - بازي با كامپيوتر - ديدار از دوستان - ديدار از محله ها ، انواع ورزشها (پياده روي ، كوه نوردي ، فوتبال ) گردش بيرون شهر ( كوه نوردي ، ييلاقات ، شنا )هنر (سينما ، تئاتر ، كنسرت ) و نيز اوقات فراغت خانگي ( تلويزيون ، كارهاي DIY باغباني و دكوراسيون ، ملاقات دوستان در مسجد و مطالعه ) همه و همه مي توانند فعاليت فراغتي محسوب شود.

بايد توجه داشت كه بر اين اساس مي توان الگوي فراغتي را مشخص كرد. به طور مثال چه گروه ها و چه طبقات به چه نوع فراغتي مي پردازند. مثلا اگر الگوي فراغتي هنري باشد ممكن است گروه هاي بالاي درامدي به كنسرت هاي كلاسيك بروند و طبقات پايين تر به كنسرت هاي پاپ.

گروههاي اجتماعي و اوقات فراغت

همچنين گروههاي مختلف مردم اوقات فراغت را به انواع مختلف مي گذارند:

گروهها را مي توان به دسته هاي زير تقسيم كرد:
1 - گروه سني 2 - نيازهاي خاص 3 - جنسيت 4 - فرهنگ 5 - نوع خانوار 6 - گروه اجتماعي

- اگر نتايج تحقيق نشان دهد كه فاصله اوقات فراغت زياد نيست آيا نمي توان گفت كه جامعه تنوع ندارد؟

گروه سني : شناخت فعاليت هاي مختلف گرو هاي مختلف سني مهم و مفيد است

فرهنگ : منظور ما از فرهنگ سنت ، سليقه ها ، ذائقه ، رفتار و عقايدي كه بر ما تأثير مي گذارند .

نيازهاي خاص : توان مندان نيازهاي خاص دارند - تحقيقات مختلف

سبك زندگي ، هويت و ساخت اجتماعي

جامعه شناسان ساخت اجتماعي را چطور مي فهمند؟
- طبقه اجتماعي
- جنسيت
- سن
- قوميت
برخي از نيروهاي ذكر شده در بالا چيزي درباره آن چيزي كه ما به آن تعلق داريم به ما مي گويند يعني معني يا حس هويت مي دهند، پس هويت از مقولات ساخت اجتماعي، طبقه اجتماعي ، جنسيت، سن، قوميت و مذهب است.

سبك زندگي نيز مانند هويت است: يعني اينكه سبك زندگي كه مردم دارند بخشي از هويت شان است. برخي مانند چني ( chaney ) مي گويند سبك زندگي مهمترين منبع هويت است. يعني اينكه مهم است كه شما چه مي پوشيد چه فرشي داريد و چه ذائقه اي نسبت به موسيقي داريد. اين اهميتش مانند تعلق شما به طبقه اجتماعي در روزگاران گذشته است.
تعريف سبك هاي زندگي :

سبك هاي زندگي مجموعه اي از طرز تلقي ها ، ارزش ها، شيوه هاي رفتار، حالت ها و سليقه ها در هر چيزي از موسيقي گرفته تا هنر و تلويزيون و سبك دادن به باغچه ( گل كاري ) و دكوراسيون و فرش كردن خانه…. را در بر ميگيرد.
- سبك زندگي اجزاي رفتارهاي شخصي نيستند لذا غيرمعمول نيستند. اما بيشتر مردم معتقدند كه آزادانه بايد سبك زندگي شان را انتخاب كنند.

- در بيشتر مواقع عناصر يك سبك زندگي به شكلي جمع مي شوند و شماري افراد در يك نوع سبك زندگي مشتركاتي پيدا مي كنند. به عبارت ديگر گروههاي اجتماعي اغلب مالك يك نوع سبك زندگي مي شوند و يك سبك را تشكيل مي دهند.

- مفهوم سبك زندگي يعني انطباق دادن يك رهيافت سبك داده شده در زندگي . مثلا براي فرد مهم است كه مانند فلان خواننده معروف باشد حتي اگر آن خواننده غذاي تايلندي بخورد، ديوار خانه شان را فلان رنگ كند ، يا در خانه تفريح كنند نه بيرون…

- آگهي ، تلويزيون ، روزنامه ها ، اينترنت و… تصويرهاي جديد سبك زندگي را دائما منتشر مي كنند. بنابر اين درديناي ما ارتباطات از اين جهت هم مهم هستند.

- سبكي شدن زندگي با شكل گيري فرهنگ جوانان رابطه نزديك دارد. بنابر اين مي توان شناخت فرهنگ جوانان را از طريق شناخت سبك زندگي آنها شناخت يعني اشكال سبك داده شده زندگي شان را دريافت.

- موسيقي عامه، تلويزيون… آگهي ها همه و همه تصور ها و تصويرهايي بالقوه از سبك زندگي فراهم ميكنند . اما اين تصويرها اجازه مي دهد كه مردم فكر كنند و تصور كنند هرچيزي كه آنها را ارضا مي كند را سازمان داده و بسازند.

در این نوشته با ذکر مشاهداتم که بارها صورت گرفته است در پی بیان این مساله هستم که بهشت زهرا چه جور جایی است ؟ چرا مردم ساعت ها از بهترین زمانهایشان را آنجا صرف می کنند؟ آیا این زمان اوقات فراغت محسوب می شود؟ یعنی اینکه فرد در قبال آن دستمزدی دریافت نمی کند و به علاوه از رفتن به آنجا لذت هم می برد!

در مقابل تراکم عمودي که در نواحي مختلف تهران و بويژه شمال مشاهده مي شود، يعني برج هايي که چهره شهر را کور کرده و شهري ايجاد کرده که نه به جهان سوم مي ماند و نه به مراکز شهري کشورهای توسعه یافته ( downtown ) مانند امريکا و اروپا، تراکم و تمرکز افقي در جنوب مشاهده مي شود که شايد در هيچ کجاي دنيا سابقه نداشته باشد: بهشت زهرا را مي گويم. از همه مهمتر هر هفته بويژه شبهاي جمعه صدها هزار نفر در آنجا جمع مي شوند تا رفتگانشان را تنها نگذارند. اين شايد از وفادري ايرانيها حکايت کند، يا نقش مرگ در زندگي ما و يا چيزهاي ممکن ديگر . البته تفاوت هاي زيادي در جوامع بين حرمت رفتگان و تذکر و برگزاري مراسم عزاداري مشاهده شده است، در ايران نه تنها اجراي مراسم در نواحي مختلف مهم است گورستان نيز اهميت خاص دارد و در آن ميان بهشت زهرا در ايران شايد منحصر بفرد باشد. اين امر به دلايل مختلف است. بهشت زهرا نسبت به دو دهه پيش متمرکز تر ، گسترده تر، مهم تر، مدرن تر شده است. اتفاقا بهشت زهرا در اواخر دهه 40 شمسي ساخته شده يعني اوج مدرنيسم رژيم گذشته (معماري درب شرقي مربوط است به سال 1349) .

در حاليكه كشورهاي جهان سوم و از جمله ايران از بحران بيكاري رنج مي برند شايد نوشتن درباره آينده كار و تحول آن در جوامع صنعتي پيشرفته كمي نامربوط بنظر آيد اما ممكن است قرابتهايي حداقل در آينده نه چندان دور در اين زمينه بتوان يافت.

هدف اصلي اين مقاله بررسي تحول مفهوم اوقات فراغت در دو دوره بعد از صنعتي شدن در اواخر قرن نوزدهم و قرن بيستم و بعد از دهه 1980 است.

اين مقاله نسبتا مفصل به بهانه چاپ جديد کتاب جامعه شناسي نوشته آنتوني گيدنز (Anthony Giddens) و با همكاري كارن بردسال(Karen Birdsall) در سال 200۱ توسط انتشارات پالتي در انگلستان نوشته شده است. در اين چاپ نويسنده دست به تجديد نظرهاي جامعي زده است كه با تجديد نظر در چاپهاي قبلي بسيار متفاوت است به طوري که بخوبي نشان مي دهد که دستور کار جامعه شناسي يک دهه است که تغيير کرده است. اين مساله را بايد جدي گرفت.

برای کار پژوهشی اين درس مي توانيد مقاله ای را به فارسي ترجمه کنيد يا مقاله ای بنويسيد.

مقاله بايد در حدود ۳۰۰۰ کلمه که حداقل از ۴ تا ۵ ماخذ استفاده شده باشد.

در مورد نگارش مقاله بايد بگوييم که بايد کار تجربی يا ميدانی باشد. اگر نياز به مشورت داريد به من ای ميل بزنيد.

اگر ترجيح می دهيد ترجمه کنيد و متنی در اختيار نداريد به من ای ميل بزنيد تا برايتان متن ترجمه را بفرستم. saeidi@ut.ac.ir

اگر مقاله ای می خواهيد بنويسيد نيز با من قبلا مشورت کنيد.

فرصت شما تا انتخاب مقاله و يا ترجمه دو هفته از تاريخ اين شروع ترم است و مهلت ارائه يک هفته قبل از پايان کلاس. ( مهلت تحويل مقاله ها تمديد نمي شود. )

شما همچنين بايد مقاله يا ترجمه خود را در ۱۵ تا ۲۰ دقيقه کنفرانس دهيد.

مقاله ها را تاپپ و بصورت فايل ديجيتالي تحويل دهيد.

بررسي مفهوم اوقات فراغت اولين بحث ما در باره اوقات فراغت است که از کتاب فرهنگ انديشه اجتماعی انتشارات بلکول ترجمه و خلاصه کردم. قبل از ورود به این بحث یک توصیه روش شناسی دارم. هروقت خواستید در باره چیزی تحقیق کنید اول بروید سراغ دائره المعارف یا فرهنگ لغت. تازگیها انتشارات مهم کتابی منتشر می کنند به نام companion یا کمک درس ( که ما شکل دیگر و البته غلط آن را داشته ایم به نام حل المسائل).

در مورد اوثات فراغت هم وضع به همین صورت است اما چوت این موضوع واقعا یا تحولات دو دهه اخیر پیشرفت کرده است اين فرهنگ لغت علوم اجتماعی نیز که اخیرا منتشر شده به بسیاری مسائل پیرامونی آن اشاره نشده است و آقای تاملينسون آنها را در نظر نداشته است.